EarthShips / Mike Reynolds

https://youtu.be/wgUkjbMhF18

https://en.m.wikipedia.org/wiki/Michael_E._Reynolds

Το κλειδί για όλες τις δουλειές (μια, όχι και τόσο, υπόθεση)

Τί καθορίζει τις κοινωνικές σχέσεις;

Τί σημαίνει "υπάλληλος";

Τί είναι το Κράτος;

Τί σημαίνει "πατριαρχία";

Ποιά είναι τέλος πάντων η "ανθρώπινη φύση";

Υπάρχει ελπίδα;

(Παρένθεση 1), (Παρένθεση 2)

Δεν θα μπορέσουμε να κάνουμε ποτέ κάτι πραγματικά ωφέλιμο για τον εαυτό μας, τους ανθρώπους που αγαπάμε και την κοινωνία, αν δεν αναγνωρίσουμε το βασικό θεμέλιο πάνω στο οποίο έχει οικοδομηθεί ο αυτοκαταστροφικός μας κόσμος.

Το θεμέλιο για κάθε κοινωνική, οικονομική ακόμα και προσωπική σχέση είναι η βία και η αρπαγή, ο πόλεμος και η υποδούλωση. Ασφαλώς, δεν υπάρχει τίποτα καινούργιο σε αυτό και αυτή η απάνθρωπη συνθήκη διατυμπανίζεται με κάθε σαφήνεια εδώ και χιλιάδες χρόνια.

Φίλοι και σύμμαχοι, χρωστούμε πολύ μεγάλη ευγνωμοσύνη στους θεούς, επειδή μας έδωσαν την δυνατότητα να πετύχουμε αυτά για τα οποία πιστεύαμε ότι είμαστε άξιοι. Διότι τώρα έχουμε πολλή και εύφορη γη και ανθρώπους που καλλιεργώντας την θα μας συντηρήσουν. Έχουμε ακόμη και σπίτια και τα αναγκαία εφόδια μέσα σ’ αυτά. Και κανείς βέβαια από σας κατέχοντας αυτά ας μην πιστέψει ότι έχει ξένα πράγματα. Διότι υπάρχει παντοτινός νόμος ανάμεσα σ’ όλους τους ανθρώπους, δηλαδή, όταν κυριευτεί η πόλη αυτών που πολεμούν, να ανήκουν σ’ εκείνους που την κυρίευσαν και η ζωή και τα υλικά αγαθά όσων βρίσκονται μέσα σ’ αυτή την πόλη. Λοιπόν δεν θα έχετε με αδικία ό,τι έχετε, αλλά από φιλανθρωπία δεν θα τους στερήσετε, αν τους αφήσετε να έχουν κάτι. 

- Ξενοφώντα, Κύρου Παιδεία, βιβλίο Ζ’, Λόγος του Κύρου στους «ομότιμους» / απόσπασμα

Αυτό όμως που δεν διατυμπανίζεται και, για την ακρίβεια, αποκρύπτεται επιμελώς είναι πως η αρπαγή και η υποδούλωση δεν αποτελούν μέρος κάποιας ανθρώπινης φύσης, αλλά αποτελούν την επινόηση και επιλογή συγκεκριμένων ανθρώπων μέσα σε συγκεκριμένες συνθήκες. Η ανθρωπότητα δεν προόδευσε και δεν έγινε αυτό που είναι και θαυμάζουμε στην έννοια του Ανθρώπου μέσα από την βία και την κλοπή, αλλά αντίθετα μέσα από την ανταλλαγή και την συνεργασία. Η σύντομη μέσα στο σύνολο της ανθρώπινης εξέλιξης ιστορία του πολέμου και της υποδούλωσης αποτελεί μία αδιέξοδη εκτροπή που μπορεί να έχει ως μόνη κατάληξη την καταστροφή. 

Το υφιστάμενο κοινωνικό περιβάλλον δεν είναι προϊόν κάποιας αφηρημένης έννοιας της ανθρώπινης φύσης. Ούτε προήλθε από κάποια εξίσου αφηρημένη φυσική εξέλιξη των κοινωνιών.  Δεν σχετίζεται καν με τα κατά καιρούς σημαντικά επιτεύγματα στον τομέα των τεχνολογιών.

Το κοινωνικό περιβάλλον που βιώνουμε, κάποιοι βασανιστικά, κάποιοι ανάλαφρα, κάποιοι και τα δύο, αλλά που όλοι το θεωρούμε αναπόφευκτο και δεδομένο, έχει ως αποκλειστικό θεμέλιο μία και μόνη ανθρώπινη επινόηση, τον πόλεμο. Και συγκεκριμένα το είδος πολέμου που μετατρέπει τους ηττημένους σε παραγωγικά κοπάδια, αφαιρώντας τους την ελευθερία, την ακεραιότητα και την δυνατότητα της αυτενέργειας.

Αυτή η επινόηση, όπως και κάθε άλλη, είναι προϊόν των επιλογών συγκεκριμένων ανθρώπων, και είναι καλό να θυμόμαστε πως οι επιλογές των ανθρώπων δεν μπορούν να ανάγονται σε κανενός είδους φυσικές νομοτέλειες.

Ο κοινωνικός μας βίος με λίγα λόγια βασίζεται στην κλοπή. Δεν έχει την παραμικρή σημασία αν η κλοπή στοχεύει την συλλογή καρπών άλλων ανθρώπων, το κυνήγι τους, την σοδειά τους, το κοπάδι τους, τα βιομηχανικά επιτεύγματα ή τα προϊόντα υψηλής τεχνολογίας τους. Δηλαδή δεν έχει καμία σημασία σε πιο στάδιο τεχνολογικής εξέλιξης βρισκόμαστε, ακόμα και αν είμαστε πριν ή μετα την Αγροτική Επανάσταση, την Επανάσταση του Χαλκού, την Βιομηχανική Επανάσταση ή την σύγχρονη Τεχνολογική Επανάσταση. Η κλοπή δεν προήλθε από κάποια αναπόφευκτη γραμμική εξέλιξη της κοινωνίας ως γέννημα των πολιτισμικών επιτευγμάτων αλλά αποτελεί μία επιλογή κάποιων ανθρώπων, η οποία επιλογή ήταν και παραμένει αδιανότητη για τους περισσότερους ανθρώπους.

Η κλοπή είτε ονομάζεται δουλεία, δουλοπαροικία, μισθωτή εργασία, ήταν και παραμένει ένα και το αυτό: κλοπή.

Η επινόηση του υποδουλωτικού πολέμου συντελέστηκε σε συγκεκριμένο χώρο και χρόνο και παρήγαγε αυτοματισμούς που οδήγησαν στην αργή εξάπλωσή του σε ολόκληρη την Υφήλιο.

Εν τάχει, ο υποδουλωτικός πόλεμος:

1. Αφαίρεσε από τους ηττημένους την ελευθερία, την ακεραιότητα, και την δυνατότητα της αυτενέργειας.
2. Επέβαλε έναν φαύλο κύκλο βίας, υποχρεώνοντας τους αμυνόμενους να επιλέξουν ανάμεσα στην υποδούλωση, στην πιθανότητα υποδούλωσης των επιτιθέμενων, και στην μετοίκηση σε περιοχές όπου ο πληθυσμός είναι ανυποψίαστος από αυτήν την πρακτική συχνά υποδουλώνοντάς τον.
3. Επέβαλε μία μόνιμη πολεμική συνθήκη καθώς η υποδούλωση επιτυγχάνεται και διατηρείται μέσα από έναν διαρκή πόλεμο και μία διαρκή πολεμική εγρήγορση.
4. Η διαρκής πολεμική συνθήκη επέβαλλε την μόνιμη πολεμική αρχηγία, και εισήγαγε τις κοινωνικές ανισότητες.
5. Οι συμπολεμιστές έγιναν μέτοχοι μιας νέας οικονομίας και διαμόρφωσαν ένα περιβάλλον συνεχούς ανταγωνισμού και πολεμικής εγρήγορσης προς κάθε κατεύθυνση.
6. Ο διαρκής πόλεμος εναντίον των υπόδουλων και οι συνθήκες συνεχούς ανταγωνισμού διαμόρφωσαν το Κράτος.
7. Η υποδούλωση-λεηλασία αποτελεί για τους πολεμιστές-μετόχους την παραγωγική διαδικασία, το μέσον βιοπορισμού τους.
8. Για τους πολεμιστές-μετόχους, τα μέσα παραγωγής είναι τα όπλα και το Κράτος.
9. Η λεηλασία οδήγησε στην απαίτηση για κατοχή-ιδιοκτησία.
10. Η κατοχή-ιδιοκτησία οδήγησε στην απαίτηση για κληρονομική μεταβίβαση.
11. Η κληρονομική μεταβίβαση και η εξουσιαστική θέση των πολεμιστών-μετόχων υποβίβασε και τις μή υπόδουλες γυναίκες σε αναπαραγωγικά εξαρτήματα και αντικείμενα ηδονής. Ο υποδουλωτικός πόλεμος, μαζί με τις υπόδουλες γυναίκες, μετέτρεψε και τις γυναίκες των κατακτητών σε αντικείμενα κτήσης.
12. Η συνθήκη μονιμότητας του υποδουλωτικού πολέμου, επέφερε και μονιμοποίησε ως κυρίαρχο τρόπο επικοινωνίας μεταξύ όλων των ανθρώπων την διαταγή-εντολή-επιβολή.
13. Η αρχηγία και η ιεραρχία απέκτησαν υλικό αντίκρυσμα και διαμόρφωσαν την εξουσία.
14. Η εξουσία μετέβαλε τους ανθρώπους από πολυπράγμονα, στοχαστικά, παιγνιώδη και διερευνητικά όντα, σε εξειδικευμένα εξαρτήματα των εκάστοτε μηχανισμών της.
15. Η εξουσία, δηλαδή η καλυμμένη ή μετατεθειμένη πολεμική αρχηγία, καθιέρωσε την πεποίθηση πως η κοινωνία είναι όμοια όπως ένα ανθρώπινο σώμα, όπου φυσικά στην θέση του εγκεφάλου βρίσκεται η ίδια. 
16. Η εξουσία βρίσκεται αυτοεγκλωβισμένη παρασέρνοντας και ολόκληρη την ανθρωπότητα σε μία αέναη αναζήτηση πόρων προκειμένου να αντεπεξέρχεται στις απαιτήσεις του ανταγωνισμού που δημιουργεί η ίδια.
17. Η αναζήτηση πόρων βαφτίζεται από την εξουσία ως Ανάπτυξη, στην πραγματικότητα όμως είναι μόνιμη λεηλασία και καταστροφή.

...

Διδασκόμαστε πως η Ιστορία επαναλαμβάνεται αλλά αυτό είναι ψέμα. Η Ιστορία δεν μπορεί να επαναληφθεί γιατί στον πυρήνα της παραμένει στατική και περιγράφει από την εποχή των ομηρικών χρόνων μέχρι σήμερα ένα και μόνο πράγμα, την μανία αυτών που διψούν για εξουσία και κυριαρχία να επιβληθούν στον περίγυρό τους και στους ανταγωνιστές τους, επιφέροντας ξανά και ξανά την καταστροφή και την αυτοκαταστροφή. Αυτοί οι επαναλαμβανόμενοι κύκλοι περιγράφουν παραλλαγές του ίδιου πράγματος. Όσο κι αν αλλάζουν τα εργαλεία, τα όπλα, τα μέσα, τα λάφυρα, οι θεοί, οι ιδεολογίες και τα κηρύγματα, το ζητούμενο είναι πάντα η επιβολή και η υποδούλωση.

Η "πατρική ορδή" του Δαρβίνου, η οποία φυσικά δεν υπήρξε ποτέ, πραγματώθηκε τελικά από τις πολεμικές ορδές των πρώτων δουλοκτητικών κοινωνιών. Αυτές οι πολεμικές ορδές αποτελούν μέχρι σήμερα μέσα στην "στατικότητα" της Ιστορίας την εντροπία κάθε Κράτους και κάθε κοινωνίας που είναι ή φαντάζεται το εαυτό της ως κυριαρχική. Η απόλυτη πολεμική αρχηγία, η αυστηρή ιεραρχία, η δίψα για επιβολή, η αίσθηση ανωτερότητας, αυτό που ονομάζουμε φασισμό με λίγα λόγια, εμφανίζεται ξανά και ξανά μέσα στον φαύλο κύκλο της στατικής Ιστορίας.

ένας ευφυής άνθρωπος / συνέντευξη

https://youtu.be/Mw6fFTg37Wk

Παρένθεση 2: Η πραγματικότητα ως ουτοπία

Διδασκόμαστε πως ένας κόσμος στον οποίο οι άνθρωποι συμβιώνουν αρμονικά, συνεργαζόμενοι και όχι ανταγωνιζόμενοι, αντιβαίνει τους νόμους της ανθρώπινης φύσης και αποτελεί ουτοπία.

Προτού εξετάσουμε οτιδήποτε άλλο ας αναλογιστούμε: θα μπορούσε να υπάρξει μεγαλύτερη ουτοπία από έναν κόσμο στον οποίο για να επιβιώσει κάποιος μέσα στις υφιστάμενες συνθήκες ανταγωνισμού που συχνά φτάνει ακραία επίπεδα, είναι υποχρεωμένος να μεγεθύνεται και να ισχυροποιείται συνεχώς, χρησιμοποιώντας ό,τι βρίσκει διαθέσιμο, δηλαδή κάθε λεηλατημένο φυσικό πόρο και κάθε υποταγμένη ανθρώπινη ζωή; Θα ήταν ποτέ δυνατόν αυτή η συνεχής μεγέθυνση και καταστροφή να συντελείται επ' άπειρον σε έναν πεπερασμένο κόσμο;

Παρένθεση 1: Η μοναδικά χυδαία καταγωγή

Ακόμα και στα πιο έγκριτα ντοκυμαντέρ για την καταγωγή του ανθρώπου, βλέπουμε τους προγόνους μας λερούς, λιμασμένους, αναμαλλιασμένους και τρισάθλιους, να γρυλίζουν και να χτυπιούνται σαν άξεστοι.

 Ίσως κάποιος παραξενευτεί, καθώς, από ανάλογα έγκριτα ντοκυμαντέρ έχουμε μάθει πως σε όλον τον ζωικό κόσμο, υπάρχουν μέσα στα είδη κανόνες, κώδικες και, συχνά, περίπλοκες κοινωνικές συγκροτήσεις. Τα ζώα, όλα ανεξαιρέτως, φροντίζουν σχολαστικά την καθαριότητα και την υγεία τους, ακόμα σχολαστικότερα δε, την εμφάνισή τους, τον ατομικό στολισμό και τις κατασκευές που αφορούν το ζευγάρωμα και την κατοίκηση.

Από ό,τι διδασκόμαστε όμως, ως δια μαγείας, αυτοί οι προηγμένοι τρόποι συμπεριφοράς δεν αφορούν τα όντα που έμελλε να κυριαρχήσουν στον πλανήτη. Ως μοναδική εξαίρεση, αυτά τα όντα, εμείς οι άνθρωποι δηλαδή, προερχόμαστε από μια άθλια καταγωγή που όμοιά της δεν έχει υπάρξει ποτέ στον κόσμο ολόκληρο.

(Να, μόλις βρεθήκαμε αντιμέτωποι με ένα ακόμα επιστημονικό παράδοξο.)

Και πώς απαλλαγήκαμε από αυτήν την κατάντια;

Ω, μα είναι προφανές!

Κάποια στιγμή, μέσα από το ανθρώπινο χάος που, όπως μαθαίνουμε, όμοιό του δεν υπήρξε και δεν υπάρχει στον κόσμο, αναδύθηκε η εξουσία! Η εξουσία στάθηκε, σαν κουκουβάγια και σαν λιοντάρι μαζί, πάνω από το χάος των χιμπατζήδων και των γουρουνιών, δημιούργησε την τάξη, την ιεραρχία, την κοινωνική οργάνωση. Η εξουσία, με εργαλείο τις εντολές και, καμμιά φορά τον βούρδουλα, μας δίδαξε την εργασία και μας οδήγησε στην τροχιά της αέναης προόδου. Η εξουσία έτσι, χαλιναγώγησε την μοναδικά αυτοκαταστροφική και χαοτική ανθρώπινη φύση, εκπληρώνοντας τον απώτερο σκοπό και την ολοκλήρωση του Ανθρώπου.

Να παρατηρήσω πως, αυτές οι γελοιότητες αποτελούν αυτονόητη συνθήκη και πεποίθηση του συνόλου των ανθρώπων. Δυστυχώς, τον 19ο αιώνα οι ανθρωπολογικές γνώσεις και προσεγγίσεις σε συνδυασμό με τις κυρίαρχες αντιλήψεις δεν διευκόλυναν τους προοδευτικούς διανοητές να απαλλαγούν από τις συστημικές διδασκαλίες που διαμορφώνουν το κοινωνικό περιβάλλον από την εποχή που εδραιώθηκαν τα ομηρικά κείμενα μέχρι σήμερα.

https://www.heritagedaily.com/2022/03/ancient-mexican-city-endured-for-centuries-without-extremes-in-wealth-and-power/143001?amp

Ο Αρχιραβίνος Τσβι Κόρετς / Σημείωμα για την σημασία της πολιτικής διορατικότητας και της ιστορικής γνώσης

"Τους ζητούμε όπως δεν πανικοβληθούν ή πιστέψουν τυχόν αναληθείς φημολογίες. Όλοι πρέπει να συνεχίσουν να εργάζονται, καθώς και να εμπιστεύονται τους ηγέτες της κοινότητας." 
- Αρχιραβίνος Τσβι Κόρετς, Θεσσαλονίκη, 5 Μαρτίου 1943. [1]

Κάποιες από τις αναληθείς φημολογίες θα μπορούσαν να είναι:
- θα σε βάλουν με άλλους ογδόντα σε βαγόνι εμπορευμάτων σαν αποσκευή και για τρεις μέρες δεν θα δεις φως, νερό, φαγητό, καθαριότητα.
- εκεί που θα φτάσεις, θα σου πάρουν όλα τα λιγοστά υπάρχοντα, αλλά και τις βέρες, τα γυαλιά, και θα σου ξεριζώσουν τα χρυσά δόντια.
- θα σε γδύσουν και θα σε βάλουν γυμνό μαζί με δεκάδες άλλους σε έναν θάλαμο, όπου θα σε δολοφονήσουν με ένα δηλητηριώδες αέριο.
- το άψυχο σώμα σου θα το ρίξουν σε φούρνο για να αποσπάσουν το λίπος και να το κάνουν σαπούνι.
- θα ταφείς μαζί με εκατοντάδες άλλους σε ομαδικό τάφο.
- επιπλέον, τα περισσότερα από αυτά θα τα κάνουν συγκρατούμενοί σου.

- αν από κάποια τύχη επιβιώσεις, δεν θα έχεις πια σπίτι ή πατρίδα, γιατί ό,τι είχες στον τόπο που γεννήθηκες θα σου το έχουν αρπάξει οι πρώην γείτονές σου, και θα είσαι ξένος μεταξύ ξένων.

Μπορούσαν οι άνθρωποι να γνωρίζουν ή και να πιστέψουν φημολογίες ή ακόμα και πληροφορίες που θα περιέγραφαν με ακρίβεια ένα τόσο αδιανόητο σε αγριότητα και μέγεθος έγκλημα; Ποιές ήταν αυτές οι, αναληθείς κατά τον αρχιραβίνο, φημολογίες και πόσο σχετικές ήταν εν τέλει με την πραγματικότητα; 

Καθώς η ροή πληροφοριών στην Ελλάδα υπήρξε ελεγχόμενη και οι όποιες διαρροές δεν μπορούσαν παρά να είναι σποραδικές και αποσπασματικές, θα μπορούσε να σκεφτεί κανείς πως ήταν απίθανο οι όποιες φημολογίες να προσέγγιζαν το μέγεθος του προσχεδιασμένου και άρτια οργανωμένου εγκλήματος, παρόλη την έκτασή του σε διάρκεια, εγκαταστάσεις, και προκαλούμενη καταστροφή. 

Ωστόσο, σε παγκόσμιο επίπεδο, οι πληροφορίες ήταν αρκετές για να οδηγήσουν στην, έστω καθυστερημένη, κοινή δήλωση των ΗΠΑ, Ενωμένου Βασιλείου και ΕΣΣΔ, στις 17 Δεκεμβρίου 1942:

"... Οι Εβραίοι μεταφέρονται σε συνθήκες ανείπωτης φρίκης και βαρβαρότητας στην Ανατολική Ευρώπη. Στην Πολωνία, η οποία έχει μετατραπεί στο κυριώτερο σφαγείο των Ναζί, τα γκέτο που ίδρυσαν οι Γερμανοί κατακτητές αδειάζουν συστηματικά από όλους τους Εβραίους, εκτός μόνο από τους εξαιρετικά καταρτισμένους εργάτες οι οποίοι χρησιμοποιούνται στην πολεμική βιομηχανία. Κανείς από όσους απομακρύνονται δεν ξανακούγεται. Όσοι είναι ικανοί για εργασία εξουθενώνονται μέχρι θανάτου σε στρατόπεδα εργασίας. Οι αδύναμοι αφήνονται να πεθάνουν από τις συνθήκες διαβίωσης και την πείνα ή σφαγιάζονται σε μαζικές εκτελέσεις. Ο αριθμός των θυμάτων από αυτές τις αιματηρές βαναυσότητες υπολογίζεται σε πολλές εκατοντάδες χιλιάδων ολότελα αθώων ανδρών, γυναικών και παιδιών. ..." [2]

Σίγουρα λοιπόν, οι φημολογίες όχι μόνο υπήρχαν, αλλά είχαν και την αφετηρία τους σε βάσιμες πληροφορίες, ενώ δεν απείχαν καθόλου από την ουσία της πραγματικότητας.

Γιατί όμως τότε, αυτές οι φημολογίες δεν έγιναν πιστευτές, πρώτα και κύρια από τα μελλοντικά θύματα;

Αυθόρμητα θα σκεφτούμε πως, κανείς δεν θα ήταν διατεθειμένος να πιστέψει ένα τέτοιο αδιανότητο μέγεθος απανθρωπιάς, και αυτό, αποτελεί από μόνο του ένα σημαντικό πρόβλημα. Σημαντικότερο πρόβλημα όμως, είναι πως κάθε άνθρωπος θέλει να νοιώθει ασφαλής μέσα στο πλαίσιο της κοινότητάς του και των θεσμοθετημένων δομών της, όπως είναι οι ηγέτες της. Κάθε άνθρωπος, ακόμα και ο πιο περιθωριοποιημένος, είναι γαλουχημένος να αισθάνεται πως συμμετέχει σε μία ενιαία κοινωνία με το αφεντικό του, τον ηγέτη του, και τα "όργανα της τάξης". "Να εμπιστεύεστε τους ηγέτες της κοινότητας" διεμήνυσε ο εξαγορασμένος Αρχιραβίνος. Και οι άνθρωποι συνήθως εμπιστεύονται τους ηγέτες τους. Έτσι και τότε, οι άνθρωποι εμπιστεύτηκαν τον αρχιραβίνο τους, ίσως ακόμα και οι μή θρησκευόμενοι.[3]

Πώς άραγε χαρακτηρίζονταν όσοι διέδιδαν τις φημολογίες στις οποίες αναφέρεται ο αρχιραβίνος, πρώτα από όλα από τα ίδια τα μελλοντικά θύματα, αλλά και από όσους στέκονταν λιγότερο ή περισσότερο αδιάφοροι για την μοίρα του εβραϊκού πληθυσμού; Γιατί όσοι διέδιδαν τις φημολογίες δεν έγιναν πιστευτοί, πρώτα και κύρια από τα μελλοντικά θύματα;

Η πληροφόρηση αυτή θα μπορούσε να προέρχεται, κατά κύριο λόγο αν όχι αποκλειστικά, από τα αντιστασιακά δίκτυα, με κυριότερο το ΕΑΜ, τα οποία δρούσαν συγκροτημένα ήδη από τον Σεπτέμβριο του 1941 και διατηρούσαν επαφή με τα διεθνή τεκταινόμενα και τους παράγοντες του αντιφασιστικού αγώνα. Στην αντίσταση εντάχθηκαν 650 εβραίοι από διάφορες περιοχές της χώρας, εκ των οποίων οι 400 εντάχθηκαν στο ΕΑΜ κατά την περίοδο του ξεριζωμού από την Θεσσαλονίκη. [4] Ο αριθμός μοιάζει μικρός σε σχέση με την αναλογία πληθυσμού, αλλά δεν πρέπει να μας διαφεύγει πως οι κομμουνιστές εβραίοι δολοφονούνταν αδιαλείπτως, χωρίς αφορμή και δικαιολογία, από τα κατοχικά στρατεύματα και τους συνεργάτες τους, από την αρχή ήδη της κατοχής. [5] Επιπλέον, παρόλο που από τον εβραϊκό πληθυσμό της Θεσσαλονίκης προήλθαν στις αρχές του 20ου αιώνα οι πρωτεργάτες του εργατικού κινήματος στον ελλαδικό χώρο, από την Μεταξική δικτατορία, πιστοποιείται αποστασιοποίηση της εβραϊκής κοινότητας από τον κομμουνισμό. [6] 

Αναπόφευκτα, οι "αναληθείς φημολογίες" είχαν ως κύρια προέλευση τους ανθρώπους που υπό καθεστώς παρανομίας αντιστεκόντουσαν στις δυνάμεις κατοχής και τους συνεργάτες τους. Αναζητώντας την εικόνα που είχε για τους αντιστασιακούς ένας "φιλήσυχος" ή και συντηρητικός εβραίος θεσσαλονικιός, θα μπορέσουμε να μάθουμε και ποιά εντύπωση του δημιουργούσαν και οι φήμες που διαδιδόντουσαν από αυτούς. Ίσως εξτρεμιστικές ή ύποπτες;

Αντίστοιχα, πόσο πιθανό θα ήταν για έναν "φιλήσυχο" ή και συντηρητικό χριστιανό να αντιδράσει με οποιονδήποτε τρόπο, ακόμα και αν αποδέχονταν τις φημολογίες για όσα μέλλονταν να συμβούν στους εβραίους συνανθρώπους του;

Δεν πρέπει να παραβλέπουμε πως υπήρξαν απόπειρες διαφυγής, από τις οποίες κάποιες ευοδώθηκαν, ενώ άλλες όχι, και άρα υπήρχε σε κάποιους επίγνωση των μελλούμενων. 

Είναι σημαντικό ακόμα να θυμόμαστε πως κάποιοι, προφανώς γνωρίζοντας, επέλεξαν να μπουν οι ίδιοι σε κίνδυνο για να προστατέψουν συνανθρώπους τους, κάποιοι κοίταξαν την δουλειά τους, και κάποιοι χάρηκαν και δεν δίστασαν να επωφεληθούν από αυτήν την συμφορά.

Πώς ένας λαός προηγμένος πολιτισμικά, επιστημονικά και τεχνολογικά, διέπραξε τέτοια αδιανόητα μεγέθη απανθρωπιάς;

Ο Φρόυντ στο σύντομο δοκίμιο "Γιατί πόλεμος;" μεταφέρει την απορία πολλών ανθρώπων για τα εγκλήματα που συντελέστηκαν στα πεδία των μαχών του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, "Πώς γίνεται οι άνθρωποι να έπεσαν τόσο χαμηλά;", αναρωτιούνται πολλοί άνθρωποι. Και απαντά ο ίδιος πως, ποτέ δεν πέσαμε χαμηλά, γιατί, στην πραγματικότητα, ποτέ δεν ανεβήκαμε στα επίπεδα που αρεσκόμαστε να πιστεύουμε πως στεκόμαστε.

Και πραγματικά, από την εποχή των Ομηρικών κειμένων έως σήμερα, εξυμνείται η αρπαγή και η υποδούλωση, ως ο μόνος τρόπος με τον οποίο υποτίθεται ζούσαν στο παρελθόν οι άνθρωποι αλλά και θα ζουν στο μέλλον. Ένα άθλιο ψέμα που προσπαθεί να δημιουργήσει άλλοθι για την πιο άθλια επινόηση που γεννήθηκε από την σκέψη ανθρώπου: να βιοπορίζεται κανείς με τα λάφυρα του πολέμου κι ακόμα περισσότερο, να μετατρέπει τους ηττημένους σε κοπάδια που γεννούν αχρείαστα πλούτη και πολυτέλειες. Από τότε μέχρι σήμερα, ο πόλεμος, η λεηλασία, και η υποδούλωση αποτελούν τον πυρήνα αυτού που ονομάζουμε σύγχρονος πολιτισμός. Δεν είναι ούτε η Αγροτική Επανάσταση, ούτε η Βιομηχανική Επανάσταση, ούτε η Ψηφιακή Επανάσταση που καθορίζουν τον πολιτισμό μας. Όλα αυτά αποτελούν τεχνολογικά επιτεύγματα και μέσα αδιάφορα προς την έννοια του πολιτισμού. Ο πολιτισμός μας είναι η επιλογή να διαπράττουμε σε κάθε ευκαιρία Πόλεμο, δηλαδή φόνο σε μαζική κλίμακα, με σκοπό την λεηλασία των αγαθών και της ίδιας της ζωής των ηττημένων.

Ο πυρήνας του πολιτισμού μας είναι η επιδίωξη της επιβολής και, ταυτόχρονα, η ανοχή στην υποταγή, ενώ την ίδια στιγμή τα περισσότερα από όσα συμβαίνουν στις κοινωνίες μας και αφορούν τις κοινωνικές αλλά ακόμα και τις προσωπικές σχέσεις, μπορούν να ερμηνεύονται μέσα από αυτό το διπολικό πρίσμα επιβολής-υποταγής.

Μακάρι να ήταν ο καπιταλισμός που γέννησε τον φασισμό. Θα ήταν βολικό να είναι ο φασισμός το γέννημα ενός οικονομικού συστήματος. Δυστυχώς όμως, ο φασισμός αποτελεί την πλήρη και ατόφια εικόνα της πρώτης πολεμοχαρούς πατριαρχικής ορδής, η οποία αποτελεί και τον διαχρονικό πυρήνα όλων των εξελιγμένων και προηγμένων κυττάρων κάθε συστήματος κυριαρχίας και υποταγής. Αυτή η ορδή καραδοκεί τις κατάλληλες συνθήκες, για να εκτιναχτεί, και να ξαναδώσει στο σύστημα κυριαρχίας που την ελλοχεύει την ατόφια μορφή του, η οποία δεν είναι άλλη από την πολεμική αρχηγία, την ιεραρχία, την λεηλασία, τον φόνο και την εκμετάλλευση πέρα από κάθε φραγμό. Ο Φασισμός είναι η εντροπία κάθε συστήματος κυριαρχίας.

Η επιβολή και η υποταγή αποτελούν επιλογές και καταστάσεις της κάθε ανθρώπινης συνείδησης και όχι οικονομικές νομοτέλειες. Κάθε επιβολή ορίζει ένα πλαίσιο υποταγής και κάθε υποταγή ορίζει ένα πλαίσιο επιβολής. Οι επιλογές και οι καταστάσεις της συνείδησης ενός ανθρώπου επηρεάζονται και διαμορφώνονται και σε συνάρτηση με το ευρύτερο κοινωνικό γίγνεσθαι, αυτό όμως δεν είναι αρκετό για να τον καταστήσει άμοιρο ευθύνης για τις επιλογές και την κατάσταση της συνείδησής του. 

Οι κυρίαρχοι, με εργαλεία την βία και τον εκβιασμό, επιβάλλουν τον φόβο και, μπροστά στον φόβο οι περισσότεροι άνθρωποι απαρνούνται την ακεραιότητά τους και την ελευθερία τους και συμβιβάζονται με την αναξιοπρέπεια και την ανελευθερία, συχνά, ακόμα και προσπαθώντας να μοιάσουν στα αφεντικά τους.  

Ο πολιτισμός της κυριαρχίας και της υποδούλωσης ορθώθηκε σαν φράγμα στην πορεία της ανθρωπότητας και, έκτοτε, για κάθε χούφτα κλεμμένο χρυσάφι πέφτουν σαν κατάρα μύρια δεινά σε νικητές και ηττημένους. Μέχρι να καταργήσουμε αυτόν τον πολιτισμό της αγριότητας και της καταστροφής, όπως διέκρινε ο Φρόυντ πριν ακριβώς 100 χρόνια, δεν θα έχουμε εξυψωθεί ούτε ένα σκαλοπατάκι, καθώς, κάθε επίτευγμα χτίζεται πάνω στην κινούμενη άμμο μιας απέραντης παλιανθρωπιάς.

Μικρή παρένθεση για την χρησιμότητα της Ιστορίας

Διερευνώντας τα δεδομένα της Ιστορίας ή αναπαραστώντας τα διλήμματά της, ανεβαίνουμε πάνω σε ένα βάθρο από όπου μπορούμε να διακρίνουμε τί είναι καλύτερο για το παρόν, για την στιγμή δηλαδή που η Ιστορία διαμορφώνεται με εμάς πρωτεργάτες;

Ας ξεκαθαρίσουμε καταρχήν πως, Ιστορία, σε αντίθεση με ό,τι διαβεβαιώνουν τα βιβλία διδασκαλίας της, δεν είναι το μεταφυσικό ηρωικό μένος των εθνών να αλληλοληστεύονται και να αλληλοεξοντώνονται, επειδή έτσι επιβάλλει η "ανθρώπινη φύση". Δυστυχώς, Ιστορία δεν είναι ούτε η πάλη των τάξεων, αν και η Ιστορία όπως την γνωρίζουμε σίγουρα ξεκινά την στιγμή που κάποιοι άνθρωποι επέλεξαν να υποτάξουν και να χρησιμοποιήσουν άλλους ανθρώπους. 

Αντίθετα, Ιστορία είναι η ανιαρή και προβλέψιμη περιγραφή των ανταγωνισμών μεταξύ των κυρίαρχων και των προσπαθειών τους να διατηρήσουν και να αυξήσουν την ισχύ τους. Η επινόηση της υποδούλωσης και η δημιουργία της εξουσίας δημιουργεί έναν αυτοματισμό που, φαινομενικά, επιτρέπει τρεις επιλογές: κυριαρχία, υποδούλωση, φυγή και αναπαραγωγή του προτύπου σε παρθένο περιβάλλον.

Ό,τι διδασκόμαστε ως Ιστορία δεν αποτελεί την έκφραση κάποιας νομοτέλειας για το ανθρώπινο είδος, ή της εξέλιξης των μέσων παραγωγής, αλλά, αντίθετα, αποτελεί την έκφραση ανθρώπινων επιλογών. Δεν γνωρίζουμε και δεν διδασκόμαστε την Ιστορία των ανθρώπων. Η Ιστορία που γνωρίζουμε και διδασκόμαστε είναι αυτή των Κυρίαρχων. Ανταγωνισμός, καταστροφή ανθρώπων και φυσικών πόρων, σε εξαπλούμενους κυματισμούς. Μόνο που οι κυματισμοί πλέον κάνουν τον γύρο της Οικουμένης και θα γιγαντώνονται μέχρι να μας πνίξουν.

Δεν αρκεί λοιπόν να στεκόμαστε πάνω σε ένα βάθρο και να καταγράφουμε τους κυματισμούς που προκαλούν τα πάθη των Κυρίαρχων. Η γνώση μας θα μας φανεί χρήσιμη μόνο αν μπορέσει να τιθασεύσει, να καταργήσει ή να περιορίσει αυτά τα πάθη. Πρόκειται για πάθη ανθρώπων και όχι για "ιστορικές αναγκαιότητες".

Σε τί είδους βάθρο θα πρέπει να ανέβουμε για να διακρίνουμε τα πάθη των ανθρώπων που κατέχουν την εξουσία; Από αυτό το βάθρο τί είδους δρόμοι θα πρέπει να μας φανερωθούν για να εξαλείψουμε αυτά τα πάθη και να διακόψουμε τους αυτοματισμούς που παράγουν οι ανταγωνισμοί;

Συμπερασματικά

"Ένα βαθύ και σκοτεινό μίσος ενάντια στο λαό και στις ελευθερίες του, ένα μίσος που συνταιριασμένο με τον ξεπεσμό του εθνικού αισθήματος και την ηθική ποταπότητα της κατέχουσας τάξης αποτελεί φοβερότατο όπλο της αντίδρασης - (όπλο που ο λαός με την αφέλεια και την αγνότητα του υποτιμά κάθε φορά)."

- Παναγή Λεκατσά, Δήμου καταλύσεως και Τυραννίδος

Άν ζητήσεις από έναν άνθρωπο να κάνει κάτι, άμα τον πληρώσεις καλά, ή άμα του πεις ότι υπάρχει ένας σπουδαίος λόγος να το κάνει, θα βρει τον τρόπο και θα το κάνει τέλεια, ακόμα και καλύτερα από όσο θα μπορούσε κανείς να φανταστεί. Ακούγεται εξωφρενικό, αλλά δεν ξεπερνά την πραγματικότητα: αν κάποια εξουσία επιθυμεί να φτιαχτεί μία μηχανή που θα σκοτώνει αθόρυβα ανθρώπους, και θα συλλέγει αυτοματοποιημένα ό,τι μπορεί να φανεί χρήσιμο π.χ. ζωτικά όργανα, τρίχες, δέρμα, λίπος, σμάλτο, κλπ., θα υπάρξουν άνθρωποι, επιστήμονες και τεχνίτες που θα την κατασκευάσουν και θα υπάρξουν άνθρωποι που θα την λειτουργήσουν και θα την χειριστούν. Αν κάποια εξουσία ζητήσει να φτιαχτεί μια μηχανή που με το πάτημα ενός κουμπιού θα αφανίσει την μισή ή και ολόκληρη την ανθρωπότητα, πάλι θα βρεθούν άνθρωποι που θα την σχεδιάσουν, θα την κατασκευάσουν, και θα κάθονται βάρδιες πάνω από το κουμπί για να το πατήσουν όταν τους ζητηθεί. 

Κάποιοι από αυτούς θα έχουν ακολουθήσει τις επικλήσεις της Εξουσίας σε κάποια αναγκαιότητα ζωτικής σημασίας για το Έθνος, την Κοινωνία, την Ανθρωπότητα, την Πρόοδο ή την Επιστήμη. Κάποιοι άλλοι θα είναι ικανοποιητικά ασφαλείς αρκούμενοι στην επίκληση της Ιεραρχίας, των Εντολών, του Καθήκοντος. Κάποιοι πάλι, δεν θα χρειαστούν κάποιο υψηλό πρόταγμα σαν δικαιολογία και θα αρκεστούν σε οικονομικές απολαβές, τόσες ώστε στην αντίληψή τους να τοποθετούνται πιο κοντά στους κυρίαρχους παρά στους υποτελείς, διατηρώντας έτσι και για τον εαυτό τους κάποιο είδος ανωτερότητας.

Οι κυρίαρχοι, εγκλωβισμένοι στους μεταξύ τους ανηλεείς ανταγωνισμούς, συγκινούνται από την δυστυχία που προκαλούν στους υποτελείς τους λιγότερο από όσο συγκινείται ένας κτηνοτρόφος όταν παραδίδει το κοπάδι του για σφαγή. Ακόμα χειρότερα, μοιάζει το μέγεθος του προκαλούμενου πόνου να μεγεθύνει το γόητρο και την αυταρέσκειά τους.

Από την άλλη, οι λαοί αδυνατούν να συνειδητοποιήσουν την μισανθρωπική φύση της υπεροψίας των εξουσιαστών και τους κρίνουν με τα δικά τους αφελή και αγνά κριτήρια, όπως παρατηρεί ο Λεκατσάς.

Καμμία όμως λέξη, κανένας όρος από αυτούς που διατυμπανίζουν οι Κυρίαρχοι δεν έχει για αυτούς το ίδιο περιεχόμενο με αυτό που αντιλαμβανόμαστε εμείς οι υπόλοιποι, οι υποτελείς τους.

Το Κράτος

"Φίλοι και σύμμαχοι, χρωστούμε πολύ μεγάλη ευγνωμοσύνη στους θεούς, επειδή μας έδωσαν την δυνατότητα να πετύχουμε αυτά για τα οποία πιστεύαμε ότι είμαστε άξιοι. Διότι τώρα έχουμε πολλή και εύφορη γη και ανθρώπους που καλλιεργώντας την θα μας συντηρήσουν. Έχουμε ακόμη και σπίτια και τα αναγκαία εφόδια μέσα σ’ αυτά." [7]

Το Κράτος, το οποίο φτιάχτηκε την στιγμή που η Βία στα χέρια των ισχυρών χώρισε τους ανθρώπους σε κυρίαρχους και υποτελείς, ακριβώς για να υποχρεώνει τους δεύτερους να παραδίδουν τους κόπους τους στους πρώτους, εξακολουθεί αδιάλειπτα να εξυπηρετεί αυτόν τον σκοπό.

Για εμάς όμως, τους απλούς ανθρώπους, Κράτος είναι οι δομές Πρόνοιας, οι συντάξεις, το σύστημα περίθαλψης, τα δημόσια σχολεία, κλπ.

"Λοιπόν δεν θα έχετε με αδικία ό,τι έχετε, αλλά από φιλανθρωπία δεν θα τους στερήσετε, αν τους αφήσετε να έχουν κάτι.", [8] λέει ο Κύρος στους Ομότιμους. Αυτό κάνει το Κράτος στ' αλήθεια, επιβάλλει και νομιμοποιεί την κλοπή, ενώ εμείς, υπνωτισμένοι, δεχόμαστε να βλέπουμε ως Κράτος αποκλειστικά αυτό το "κάτι" που μας αφήνουν να έχουμε. 

Ο λαός, εμείς όλοι, από εκπαίδευση ή αφέλεια ή και τα δύο, αναγνωρίζουμε ως Κράτος και Κοινωνία το σύνολο των ανθρώπων που κατοικούν σε μια συγκεκριμένη γεωγραφική κατανομή και οι οποίοι χαρακτηρίζονται ως Έθνος. Ένα Έθνος ταυτόχρονα δούλων και κυρίων, ζητιάνων και "φιλανθρώπων" , υποτακτικών και εντολέων. Οι κύριοι, - εντολείς και ελεήμονες- μάς καταληστεύουν κάθε στιγμή, καταληστεύουν τις ζωές μας και εμείς, σαν υπνωτισμένοι, συνεχίζουμε να μιλάμε για έθνη, κοινωνίες και κράτη.

Πρέπει να πιστεύουμε την εξουσία και να ακολουθούμε την ηγεσία;

Πρόθεση κάθε εξουσίας είναι να ισχυροποιήσει την θέση της μέσα στο περίπλοκο πλέγμα συσχετισμών που διαμορφώνουν οι ισχυροί και οι επίδοξοι μιμητές τους. Οι άνθρωποι μέσα σε αυτό το πλέγμα είμαστε αναλώσιμοι, μεταφορικά και κυριολεκτικά. Κάθε φωνή μας είναι ενοχλητική και όποτε το επιτρέψουμε θα φιμωθεί. Είμαστε για αυτούς οι αναγκαίοι παρείσακτοι, τόσο μικροί σε ανάστημα ώστε να μην σταματάμε ούτε λεπτό να ενοχλούμε τα μεγαλεπήβολα σχέδιά τους. Οφείλουμε να ξεχυνόμαστε στα σφαγεία των μαχών, να παράγουμε νυχθημερόν, να καταναλώνουμε νυχθημερόν, να κάνουμε ό,τι μας ζητάνε, να εκτελούμε εντολές νυχθημερόν. Να μην ενοχλούμε τα αφεντικά μας.

Αυτή είναι η εικόνα με την οποία θα μπορέσουμε να ερμηνεύσουμε με τον καλύτερο τρόπο την έννοια της εξουσίας και της ισχύος. Όπως άριστα την διατύπωσε και ο Ξενοφώντας πριν δυόμιση χιλιάδες χρόνια. Σφαγή, κλοπή, ελεημοσύνη. Ελεημοσύνη, κλοπή, σφαγή.

Σημείωμα για την Επιστήμη από τον μακρινό Μάη του '68

"Αρνιόμαστε επίσης το διαχωρισμό επιστήμης και ιδεολογίας, που είναι ο πιο ολέθριος απ' όλους επειδή εκκρίνεται από μας τους ίδιους. Δεν θέλουμε να κυβερνιόμαστε παθητικά ούτε κι από τους νόμους της επιστήμης όπως δεν το θέλουμε κι από τους νόμους της οικονομίας ή από τις επιταγές της τεχνικής. Η επιστήμη είναι μια τέχνη που η πρωτοτυπία της βρίσκεται στο ότι οι εφαρμογές της είναι δυνατό να γίνονται έξω από τον εαυτό της.

Ωστόσο η επιστήμη δεν μπορεί να ορίζει κανονισμούς παρά μόνο για τον εαυτό της. Αρνιόμαστε τον μυθευτικό ιμπεριαλισμό της, που παρέχει το έδαφος για όλες τις καταχρήσεις και τα πισωδρομίσματα, περιλαμβανομένων κι εκείνων που γίνονται μέσα στους κόλπους της και προτείνουμε να βάλουμε στη θέση του μια πραγματική επιλογή ανάμεσα στις δυνατές λύσεις που μας προσφέρει η επιστήμη".

- "Ποιό Πανεπιστήμιο; Ποιά κοινωνία; Συλλογή κειμένων από το Κέντρο Ταξινόμησης Πανεπιστημιακών Πληροφοριών" Παρίσι, 1968, σελ. 148. Αντιγραφή από το "Δοκίμιο για την Απελευθέρωση" του Χέρμπερτ Μαρκούζε, Εκδόσεις Διογένης 1971, σελ. 35.

[1]  - Matsas, Michael (1997). The Illusion of Safety: The Story of the Greek Jews During the Second World War. Pella Publishing Company. σελ. 45 - 53 - 63.

 - Mazower 2004, σελ. 431

wikipedia

https://time.com/5327279/ushmm-americans-and-the-holocaust/

[2] - "... Jews are being transported in conditions of appalling horror and brutality to Eastern Europe. In Poland, which has been made the principal Nazi slaughterhouse, the ghettos established by the German invaders are being systematically emptied of all Jews except a few highly skilled workers required for war industries. None of those taken away are ever heard of again. The able-bodied are slowly worked to death in labor camps. The infirm are left to die of exposure and starvation or are deliberately massacred in mass executions. The number of victims of these bloody cruelties is reckoned in many hundreds of thousands of entirely innocent men, women, and children. ..."

US, UK, USSR common declaration 17/12/1942

"Declaration Regarding German Atrocities Against Jews in German Occupied Countries,” issued Dec. 17, 1942, The United Nations Review III, no. 1 (1943): 1.

https://www.facinghistory.org/holocaust-and-human-behavior/chapter-9/what-did-world-know

[3] - "... Η υποταγή στην εξουσία είναι καταστροφική για τους εξουσιαζόμενους, τόσο μάλιστα, όσο πιο απόλυτη είναι καί η υποταγή καί η εξουσία. ...” Απόσπασμα από βιβλίο του Γ. Γκλαρνέτατζη, σε ένα ενδιαφέρον άρθρο για την Ιστορία της εβραϊκής κοινότητας της Θεσσαλονίκης.

http://thess.gr/blog/4443

[4] - Συναγωνιστής: Έλληνες Εβραίοι στην Εθνική Αντίσταση - Εβραϊκό Μουσείο Ελλάδας

https://www.jewishmuseum.gr/synagonistis-ellines-evrei-stin-ethniki-antistasi-6/

[5] - Mark Mazower, Στην Ελλάδα του Χίτλερ. Η εμπειρία της Κατοχής, μτφρ. Κώστας Κουρεμένος, εκδ. Αλεξάνδρεια, Αθήνα, 1994, σελ. 266

https://el.wikipedia.org/wiki

[6] - Καβαλά, Μαρία (2009). Η Θεσσαλονίκη στη Γερμανική κατοχή (1941-1944): κοινωνία, οικονομία, διωγμός Εβραίων. Διδακτορική διατριβή. Ρέθυμνο: Πανεπιστήμιο Κρήτης, Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας. σελίδες 88–89.

https://el.wikipedia.org/wiki

[7], [8] - Ξενοφώντα, Κύρου Παιδεία, βιβλίο Ζ’, Λόγος του Κύρου στους «ομότιμους»

Το πρωταρχικό αξίωμα για την δημιουργία και λειτουργία ενός προοδευτικού πολιτικού κόμματος

[Για ένα κίνημα που να αξίζει την συμμετοχή των ανθρώπων]

Για την προοδευτικότητα, κάθε μέσο που χρησιμοποιεί θα πρέπει να ταυτίζεται ή να είναι σε απόλυτη αντιστοιχία με τους σκοπούς της. Αντίστροφα και, κάθε σκοπός που επιλέγει πρέπει να επαληθεύεται κάθε στιγμή από τα μέσα που χρησιμοποιούνται για την επίτευξή του.

Αυτή η διατύπωση όταν ανάγεται στην λειτουργία ενός προοδευτικού πολιτικού χώρου θα πρέπει να αποτελεί πρωταρχικό αξίωμα και να αποτυπώνεται ως τέτοιο τόσο στο Καταστατικό λειτουργίας του, όσο και στα Προγράμματά του.

Κάθε περαιτέρω διατύπωση θα πρέπει να αξιολογείται και να επαναπροσδιορίζεται μέσα από αυτό το αξίωμα.

Μερικά παραδείγματα και εφαρμογές αυτού του αξιώματος

Ισοτιμία

Η προοδευτικότητα επιδιώκει έναν κόσμο ισοτιμίας. Αντίθετα, το υφιστάμενο καθεστώς, δίπολο κυριαρχίας-υποτέλειας, εδραιώνει την ανισότητα με τα μέσα επιβολής που έχει στην διάθεσή του[1], αλλά και από μία πληθώρα αυτοματισμών που ενεργοποιούνται προς όφελός του, πολλές φορές άθελά του.

Η προοδευτικότητα επομένως, έχει την υποχρέωση να αντιμάχεται τόσο τα μέσα επιβολής των κυρίαρχων όσο και να αναγνωρίζει και να αδρανοποιεί τους αυτοματισμούς που λειτουργούν προς όφελος τους.

Ένα κρίσιμο επίτευγμα των κυρίαρχων είναι η εμπέδωση της διδασκαλίας πως, δεν μπορούν να είναι όλοι οι άνθρωποι ισότιμοι, και πως, ο διαχωρισμός των ανθρώπων γίνεται με κριτήρια που ορίζονται από την ίδια την φύση, από τις ικανότητες και την θέληση που διαθέτει ο καθένας, ακόμα και από την παρέμβαση υπερφυσικών δυνάμεων. Διαχωρίζονται έτσι οι άνθρωποι είτε βάσει σχεδίου, είτε μέσα από αυτοματισμούς, σε δεκάδες κατηγορίες προσέγγισης του οράματος της κυριαρχίας. Με μικρά ή μεγάλα ανταλλάγματα εξουσίας ή οικονομικής ισχύος, οι άνθρωποι εξαγοράζονται από τους κυρίαρχους για να νιώθουν περισσότερο συμμέτοχοι του κυριαρχικού οράματος

Η επιδίωξη της ισοτιμίας λοιπόν, αποτελεί πρωταρχικό σκοπό για την προοδευτικότητα, ταυτόχρονα όμως και το μέσον για να φτάσει σε αυτόν τον σκοπό. Πέρα από την ανάπτυξη και διάδοση ενός θεωρητικού πλαισίου που να εκπροσωπεί αποτελεσματικά την επιδίωξη της ισοτιμίας εξίσου σημαντικό, ή και σημαντικότερο, είναι, η ισοτιμία να προβάλλεται στην πράξη ως μία συνθήκη μέσα στην οποία οι άνθρωποι μπορούν, πραγματικά και στο σύνολό τους, να ευημερούν και να ευτυχούν.

Ένας από τους πιο ενδιαφέροντες μνημονιακούς όρους ήταν η απαίτηση να διευρυνθεί η μισθολογική ψαλίδα μεταξύ διευθυντικών στελεχών και υπαλλήλων του δημόσιου τομέα. Αυτή η απαίτηση είναι εντελώς συνεπής προς τις επιδιώξεις των κυρίαρχων, δηλαδή να διαμορφώνουν, δίνοντας μικρά ή μεγαλύτερα ανταλλάγματα, κάστες συμμάχων οι οποίες θα διακατέχονται οι ίδιες από συναισθήματα (ψευδαισθήσεις κατά κύριο λόγο) κυριαρχίας και επιβολής.

Γίνεται προφανές ότι πρωταρχική επιδίωξη αλλά και πρακτική για την προοδευτικότητα πρέπει να είναι η κατάργηση κάθε προνομίου, κάθε διαχωρισμού, και κάθε μικρής ή μεγάλης εξαγοράς συνειδήσεων. Βασική επιδίωξη για την προοδευτικότητα δεν μπορεί να είναι άλλη από την ισοτιμία, η οποία αποτελεί τον μόνο τρόπο για την ενοποίηση των ανθρώπων που, είτε το αναγνωρίζουν είτε όχι, ζουν σε καθεστώς υποτέλειας.

Πρώτη εφαρμογή - Βουλευτικά προνόμια

Όλα τα βουλευτικά προνόμια πρέπει να απεμποληθούν, να οριστεί ενιαίος μισθός για τους εργαζόμενους στο κόμμα ο οποίος θα ανταποκρίνεται στον βασικό μισθό που προτείνεται και για την κοινωνία. Τα πλεονάζοντα ποσά να συγκεντρώνονται σε ενιαίο ταμείο υπό διαφανή διαχείριση σε κοινή θέα, με τα οποία θα γίνεται η συλλογική διαχείριση των βουλευτικών εξόδων και η χρηματοδότηση ομάδων εργασίας. Άλλα προνόμια, μη χρηματικά, να βρίσκονται εξολοκλήρου στην συλλογική και πάντα διαφανή και σε κοινή θέα διαχείριση.

Δεύτερη εφαρμογή - Μετακλητοί υπάλληλοι

Ως μετακλητοί υπάλληλοι μπορούν να οριστούν σήμερα μόνο δημόσιοι υπάλληλοι. Πριν από οποιαδήποτε άλλη αξιολόγηση αυτού του μέτρου είναι θεμελιώδες να δηλωθεί με κάθε μέσο πως η προοδευτικότητα δεν αναγνωρίζει διαφοροποιήσεις τέτοιου είδους μεταξύ των πολιτών. Δηλαδή, εφόσον ως μετακλητός υπάλληλος δεν μπορεί να οριστεί οποιοσδήποτε πολίτης, τότε μονομερώς δεν θα ορίζεται κανένας. Επιπλέον, αυτό το μέτρο μπορεί να τεθεί υπό αμφισβήτηση γενικότερα, καθώς τα κίνητρά του είναι αμφιλεγόμενα και θα πρέπει να αξιολογηθούν, αλλά καθώς και η πρακτική επικρίνεται ιδιαίτερα από την κοινωνία.

Συνεργασία

Η συνεργασία αποτελεί απόρροια αλλά και προϋπόθεση της ισοτιμίας. Θα μπορούσαμε να πούμε πως πρόκειται για δίδυμα αδέρφια. Η ισοτιμία και η συνεργασία αποτελούν τους πυλώνες της κοινωνικής σύνθεσης ενώ η εξουσία και η ιεραρχία αποτελούν μοχλούς κοινωνικής αποσύνθεσης. Τα συστήματα κυριαρχίας επέβαλαν ιεραρχικούς κύκλους γύρω από την ανώτατη εξουσία, διαλύοντας τις ανθρώπινες και κοινωνικές σχέσεις και εισάγοντας τον εκβιασμό ως εργαλείο συνύπαρξης. Αυτό που ονομάζουμε σήμερα κοινωνικές σχέσεις βασίζεται στην στρεβλή αντίληψη σύμφωνα με την οποία ο εκβιασμός (βίαιος, ψυχολογικός, οικονομικός, κλπ.) αποτελεί τον πυρήνα του σχετίζεσθαι. Έτσι, κάθε άνθρωπος με μοναδικό κριτήριο την οικονομική του ευρωστία ή τα επαγγελματικά ή άλλα εφόδια, μπορεί να εκβιάζει τους άλλους ανθρώπους για να αποσπά αυτά που χρειάζεται και αυτά που τον ικανοποιούν. Τα συστήματα κυριαρχίας αποτελούν στην πραγματικότητα μη-κοινωνίες, και πολύ περισσότερο αντιμάχονται και ακυρώνουν την ροπή των ανθρώπων να σχετίζονται ουσιαστικά και να κοινωνικοποιούνται, αντικαθιστώντας τις ανθρώπινες σχέσεις με τον εκβιασμό.

Η εξουσία χτίζοντας μεθοδικά ιεραρχικούς κύκλους που εκφράζονται σε αντίστοιχους κύκλους εκβιασμών, επιτρέπει την ανάπτυξη περίπλοκων αυτοματισμών οι οποίοι διαμορφώνουν συμπεριφορές και συνειδήσεις, ιδιαίτερες σε κάθε βαθμίδα αλλά πάντα με κοινό παρονομαστή την υποτέλεια-δουλικότητα προς τα πάνω, και την επιβολή-υπεροψία προς τα κάτω.

Δεν θα υπάρξει ποτέ κοινωνικός μετασχηματισμός αν δεν απορριφθεί στην πράξη η καταστροφική δύναμη κοινωνικής αποσύνθεσης των συστημάτων κυριαρχίας όπως αυτή εκφράζεται μέσα από την χρήση του εκβιασμού και της ιεραρχίας.

Η κουλτούρα της συνεργασίας δεν μας είναι γνωστή και δεν είμαστε καθόλου εκπαιδευμένοι σε αυτήν. Κάθε προσέγγιση σε συνεργατικές δομές αποτελεί ένα πείραμα, το οποίο όμως είναι τόσο αναγκαίο για ένα προοδευτικό μέλλον, όσο αναγκαίοι υπήρξαν για την ζωή όπως την ξέρουμε οι μικροοργανισμοί που δημιούργησαν το οξυγόνο της γήινης ατμόσφαιρας.

Τα πρόσωπα, ακόμα και τα πιο χαρισματικά είναι απαραίτητο μέσα από αυτό το σκεπτικό να λειτουργούν μέσα στο πλαίσιο μιας ομαδικότητας της οποίας τα όρια θα πρέπει να διερευνηθούν στην πράξη μέσα από τον πειραματισμό. Δεν πρέπει να μας διαφεύγει πως σχεδόν ό,τι βλέπουμε γύρω μας και αντιλαμβανόμαστε ως "οργάνωση", είναι διαμορφωμένο, κατά κύριο λόγο, για να συντηρεί και να ενισχύει το σύστημα ιεραρχίας και εκβιασμών. Οι ομάδες εργασίας που λειτουργούν με διαφάνεια και εκπροσωπούνται κυκλικά, με συνεχή αλληλοεκπαίδευση, είναι μία εξαιρετική ιδέα. Οι άνθρωποι που μιλούν με δυνατή φωνή θα ακουστούν αν τους δοθεί η ευκαιρία. Χρειάζεται όμως και ένα βήμα παραπέρα, να ακούγονται και οι άνθρωποι που μιλούν χαμηλόφωνα, ή και αυτοί που αποφεύγουν να μιλούν. Έχουν και αυτοί εξίσου σημαντικές απόψεις με τους πρώτους και είναι κρίσιμο ο λόγος τους και η συνεισφορά τους να θεσμοθετηθούν μέσα στο πλαίσιο της διερεύνησης των δυνατοτήτων της συνεργατικότητας.

Εφαρμογή 1 - Δημόσια αξιώματα, εκπρόσωποι

Η μετατόπιση από ένα κόμμα προσωπικοτήτων σε ένα κόμμα ανοιχτών συλλογικοτήτων αποτελεί μία προσπάθεια που αξίζει να γίνει. Κάτι τέτοιο μπορεί να διαμορφώνεται σταδιακά μέσα από διαφανείς πειραματικές διαδικασίες. Για παράδειγμα, ένας βουλευτής μπορεί να μετατραπεί σταδιακά σε μία βουλευτική ομάδα με κυκλική εκπροσώπηση. Η ίδια αυτή η ομάδα μπορεί να μετατρέπεται σταδιακά από μία κλειστή ομάδα σε ένα πιο δευρυμένο σύνολο το οποίο λειτουργεί με όλο και περισσότερη διαφάνεια διαχέοντας την εμπειρία και την γνώση.

Εφαρμογή 2 - Συμπερίληψη και επεξεργασία του προβληματισμού που αναπτύσσεται στην κοινωνία

Οι ίδιοι οι κομματικοί μηχανισμοί συνθέτουν με την κοινωνία ένα ιεραρχικό σχήμα. Υπάρχει η εγκαθιδρυμένη αντίληψη πως, αναπόφευκτα, αυτό που ονομάζουμε δημοκρατία συντελείται μέσα από μηχανισμούς που στέκονται πάνω από τον έλεγχο των πολιτών και λειτουργούν εκβιαστικά για να αποκομίζουν ίδιον όφελος. Για να μπορέσει "ο λαός να σώσει τον λαό" αυτή η πραγματικότητα θα πρέπει να ανατραπεί στην πράξη δημιουργώντας παραδείγματα τα οποία να καταδεικνύουν την απόκλιση του υφιστάμενου συστήματος από πραγματικά δημοκρατικές λειτουργίες, οι οποίες κανονικά θα έπρεπε να ξεκινούν από τις κοινότητες και όχι από κομματικά γραφεία. Έτσι, κάθε τοπική οργάνωση μπορεί να διερευνά τις κυοφορούσες αντιλήψεις και ανησυχίες στον τοπικό δημόσιο χώρο, να εντάσσει τις κοινότητες στις δράσεις και να δέχεται αξιολόγηση για την παρουσία της.

Εφαρμογή 3 - Σύμπραξη με άλλους πολιτικούς χώρους

Η ιδεολογία της κυριαρχικότητας εμποτίζει όχι μόνο την καθημερινότητα των προσώπων αλλά και τις πολιτικές ομάδες που θέλουν να αποτελούν φορείς της προοδευτικότητας. Είναι θεμελιώδες όμως πως κυριαρχικότητα και προοδευτικότητα δεν μπορούν να συνυπάρχουν και στην πράξη αλληλοακυρώνονται. Η επιδίωξη συμπόρευσης για κοινούς στόχους και η συνύπαρξη με πολιτικούς συντελεστές μπορεί να επιδιώκεται με σκοπό, όχι τόσο τους επιμέρους στόχους, όσο την ανάπτυξη ενός πολιτικού πολιτισμού συνεργασίας προς όφελος των κοινοτήτων και της κοινωνίας.

Σημείωση

[1] Το πρωταρχικό μέσο επιβολής των κυρίαρχων είναι ο πόλεμος και τα όπλα. Ο πυρήνας όλων των σύγχρονων κοινωνιών περιγράφεται ιδανικά στην παρακάτω περιγραφή του Ξενοφώντα:
"Φίλοι και σύμμαχοι, χρωστούμε πολύ μεγάλη ευγνωμοσύνη στους θεούς, επειδή μας έδωσαν την δυνατότητα να πετύχουμε αυτά για τα οποία πιστεύαμε ότι είμαστε άξιοι. Διότι τώρα έχουμε πολλή και εύφορη γη και ανθρώπους που καλλιεργώντας την θα μας συντηρήσουν. Έχουμε ακόμη και σπίτια και τα αναγκαία εφόδια μέσα σ’ αυτά. Και κανείς βέβαια από σας κατέχοντας αυτά ας μην πιστέψει ότι έχει ξένα πράγματα. Διότι υπάρχει παντοτινός νόμος ανάμεσα σ’ όλους τους ανθρώπους, δηλαδή, όταν κυριευτεί η πόλη αυτών που πολεμούν, να ανήκουν σ’ εκείνους που την κυρίευσαν και η ζωή και τα υλικά αγαθά όσων βρίσκονται μέσα σ’ αυτή την πόλη. Λοιπόν δεν θα έχετε με αδικία ό,τι έχετε, αλλά από φιλανθρωπία δεν θα τους στερήσετε, αν τους αφήσετε να έχουν κάτι." -Ξενοφώντα, Κύρου Παιδεία, βιβλίο Ζ’, Λόγος του Κύρου στους «ομότιμους» / απόσπασμα
Με την πάροδο χιλιάδων χρόνων, τα μέσα επιβολής των κυρίαρχων συμπληρώθηκαν με τον έλεγχο των συνειδήσεων και την ψευδή εικόνα που καταφέρνουν να διατηρούν πως, κυρίαρχοι και υποτελείς συνθέτουν μία ενιαία κοινωνία, η οποία διαχωρίζεται με φυσικό τρόπο σε τάξεις με βάση τις ικανότητες και την αξία του καθενός.

Από την θεωρία στην πράξη

Περιεχόμενα

1. Ποιά γνώση επιλέγουμε ως κρίσιμη;

2. Ποιές είναι οι αρχές που επιλέγουμε;

3. Ποιές ενέργειες επιλέγουμε;

1. Ποιά γνώση επιλέγουμε ως κρίσιμη;

Κατά κύριο λόγο είμαστε αυτό που μαθαίνουμε και η αφετηρία όσων μαθαίνουμε βρίσκεται στα δύο θεμελιώδη για τον πολιτισμό μας κείμενα. Την Ιλιάδα και την Οδύσεια. Αυτά όμως τα κείμενα συντάχθηκαν, από την μία για να απολογηθούν για τις απάνθρωπες επιλογές καινοφανών ληστρικών εξουσιών, και από την άλλη, για να διδάξουν πως αυτές οι απάνθρωπες επιλογές αποτελούν τον μοναδικό τρόπο με τον οποίο μπορούν να ζουν οι άνθρωποι. Εκατοντάδες γενιές έχουν διαμορφώσει την συνείδησή τους μέσα από αυτά τα κείμενα, βιώνοντάς τα άλλοτε σαν ποίηση και άλλοτε στο πετσί τους.

Θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε αυτά τα κείμενα ολότελα άχρηστα, μπορούν όμως να φανούν πολύ χρήσιμα αν αναζητήσουμε σε αυτά, όχι τις διδαχές τους καθεαυτές, αλλά, τις αντιφάσεις που φανερώνουν για την εποχή τους και την κατάσταση της ανθρωπότητας στις περιόδους που συντασσόντουσαν. 

Είναι φυσικό τέτοιες σκέψεις να χαρακτηριστούν κρίνοντάς τες μέσα από την βεβαιότητα της κανονικότητας ως βέβηλες, και έτσι πρέπει! Γιατί τα συστήματα κυριαρχίας εδραιώθηκαν πάνω στον σβέρκο της ανθρωπότητας χρησιμοποιώντας όχι μόνο τα όπλα και την βία, αλλά και με την κατάχρηση κάθε ανθρώπινου επιτεύγματος στο οποίο απόκτησαν πρόσβαση. Την λεπτότητα και το μεγαλείο αυτών των κειμένων θα πρέπει να τα παραλληλίσουμε με την λεπτότητα και το μεγαλείο του έργου της Έλεν Ρίφενσταλ προσπαθώντας να φανταστούμε πώς θα το προσεγγίζαμε ζώντας σε έναν κόσμο όπου έχει κυριαρχήσει ο ναζισμός. 

Όπως και με το έργο της Ρίφενσταλ μπορούμε να αξιολογήσουμε την χρήση των μέσων και την αισθητική αλλά να απορρίψουμε την επιδίωξη και το ιδεολογικό κίνητρο, το ίδιο μπορούμε να κάνουμε και με τα Ομηρικά κείμενα. Να απορρίψουμε ως απάνθρωπο τον πολιτισμό του πολέμου και της υποδούλωσης την στιγμή που επινοείται και προσπαθεί να εδραιωθεί πριν από χιλιάδες χρόνια, όπως ακριβώς απορρίπτουμε σήμερα το πισωγύρισμα στην ίδια εκείνη αρχέγονη μορφή του, την οποία πλέον ονομάζουμε "Φασισμός". 

Φασισμός είναι η εντροπία κάθε συστήματος κυριαρχίας και δεν θα απαλλαγούμε από τον εφιάλτη του παρά μόνο αν αναγνωρίσουμε και εναντιωθουμε στις ρίζες του μέσα σε κάθε σύστημα κυριαρχίας ακόμα και μέσα στον καθέναν από εμάς. Η δόξα του πολέμου, των όπλων και των ηρώων, η υποταγή στον υπέρτατο άρχοντα, η ιεραρχία, ο θάνατος και η υποδούλωση, ακόμα και η ικανοποίηση από την επιβολή στον διπλανό μας, είναι ο κοινός παρονομαστής για κάθε σύστημα κυριαρχίας. Περίτεχνες διδασκαλίες χιλιάδων χρόνων που γεννήθηκαν στις αυλές περισπούδαστων ληστάρχων και δολοφόνων διαπλάθουν έκτοτε τις συνειδήσεις μας και τον πολιτισμό μας.

Ως Ιστορία διδάσκεται η αέναη αντιπαράθεση μεταξύ των κυρίαρχων για περισσότερη κυριαρχία και εξουσία, με μόνο μέσο την καταστροφή των ανθρώπινων ζωών και της κατασπατάλησης της φύσης.

Ο πόλεμος, ο φόνος δηλαδή σε μαζική κλίμακα, ως ελέφαντας μέσα στο δωμάτιο, είναι ο πυρήνας αυτού του καταστροφικού πολιτισμού. Είναι ψευδές να βλέπουμε στο επίκεντρο του πολιτισμού μας την αγροτική, την βιομηχανική και την τεχνολογική επανάσταση. Η αγροτική, η βιομηχανική και η τεχνολογική επανάσταση είναι επινοήσεις και εργαλεία των ανθρώπων τα οποία κατασπαταλώνται από τους ανταγωνισμούς των κυρίαρχων, αφήνοντας ελάχιστα ή και καθόλου οφέλη στους ίδιους. Ο πυρήνας του πολιτισμού μας αποτελείται από ένα κράμα πολέμου, κλοπής, ανταγωνισμού και σπατάλης.

Αυτός ο ελέφαντας μέσα στο δωμάτιο αποτελεί την βασική γνώση που πρέπει να διακρίνουμε για να μπορέσουμε να εισάγουμε μια καλύτερη προοπτική για την ανθρωπότητα.

Παρένθεση

Εξουσία, Ελληνική Δημοκρατία
21ος αιώνας

"Παρόλ' αυτά δυσκολευόμαστε να δεχτούμε ότι ο βασιλιάς Αγαμέμνονας, ή κάποιος άλλος ήρωας της Ιλιάδας, μπορεί να είναι όταν λειτουργεί σαν κυρίαρχος, ένας στολισμένος και οπλισμένος όρθιος πίθηκος ή ένα άλλο διακοσμημένο και "μεγαλόπρεπο" ζώο. 
Αλλά, με βάση τα όσα έχουμε πει ως τώρα, αντιδρούμε στην ιδέα αυτή, όχι γιατί δεν είναι έτσι, αλλά γιατί, αν δεχτούμε ότι είναι έτσι, καταρρέει ένα ολόκληρο σύστημα αντιλήψεων που έχει οικοδομηθεί μέσα σε αιώνες συστημάτων κυριαρχίας. Και θ' αρχίσουμε να βλέπουμε με τον ίδιο τρόπο, σαν διακοσμημένους με διάφορα στολίδια και εξαρτήματα όρθιους πίθηκους - και πολλούς άλλους κυρίαρχους και σπουδαίους όλων των εποχών, που έχουμε μάθει να τους θεωρούμε κάτι ανώτερο, να τους θαυμάζουμε, να τους χειροκροτούμε,  να τους υμνούμε και ν'ακούμε παροτρύνσεις να τους  μοιάσουμε - αν δεν το έχουμε ήδη κάνει. 
Και ιδιαίτερα στην εποχή μας όπου με την τεράστια διάδοση της τηλεόρασης παρελαύνουν καθημερινά μπροστά στα μάτια μας άπειρες τέτοιες φιγούρες και των δύο φύλων που προσπαθούν να μας καταπλήξουν. 
Αλλά αυτό ακριβώς είναι μια από τις επιδιώξεις αυτού του βιβλίου: Να συμβάλει στην κατάρρευση αυτών των αντιλήψεων για ανωτερότητα που επί χιλιάδες χρόνια προσπαθούν να μας μπολιάσουν μ΄αυτές οι διάφοροι διακοσμημένοι ή μη, κυρίαρχοι και οι δάφοροι αξιωματούχοι των συστημάτων κυριαρχίας." - Ανδρέας Γεωργίου, Το τέλειο κράτος: Η νύχτα των ερπετών, Εκδόσεις Γλάρος, 1987, σελίδα 171

Πολεμική αναπαράσταση σε υδρία,
κλασσική αρχαιότητα

"Φίλοι και σύμμαχοι, χρωστούμε πολύ μεγάλη ευγνωμοσύνη στους θεούς, επειδή μας έδωσαν την δυνατότητα να πετύχουμε αυτά για τα οποία πιστεύαμε ότι είμαστε άξιοι. Διότι τώρα έχουμε πολλή και εύφορη γη και ανθρώπους που καλλιεργώντας την θα μας συντηρήσουν. Έχουμε ακόμη και σπίτια και τα αναγκαία εφόδια μέσα σ’ αυτά. Και κανείς βέβαια από σας κατέχοντας αυτά ας μην πιστέψει ότι έχει ξένα πράγματα. Διότι υπάρχει παντοτινός νόμος ανάμεσα σ’ όλους τους ανθρώπους, δηλαδή, όταν κυριευτεί η πόλη αυτών που πολεμούν, να ανήκουν σ’ εκείνους που την κυρίευσαν και η ζωή και τα υλικά αγαθά όσων βρίσκονται μέσα σ’ αυτή την πόλη. Λοιπόν δεν θα έχετε με αδικία ό,τι έχετε, αλλά από φιλανθρωπία δεν θα τους στερήσετε, αν τους αφήσετε να έχουν κάτι. 
…
Δεν πρέπει όμως καθόλου να μεταδίδουμε γνώσεις πολεμικής τέχνης και μελέτης σ’ αυτούς που θέλουμε να κάνουμε εργάτες και φορολογούμενους για μας, αλλά πρέπει να έχουμε υπεροχή σ’ αυτές τις ασκήσεις ξέροντας ότι αυτά οι θεοί τα φανέρωσαν στους ανθρώπους ως όργανα ελευθερίας και ευτυχίας. Και όπως ακριβώς έχουμε πάρει από εκείνους τα όπλα τους,  έτσι κι εμείς δεν πρέπει ποτέ να μείνουμε χωρίς όπλα  ξέροντας καλά ότι όσοι κάθε φορά βρίσκονται πάρα πολύ κοντά στα όπλα, εκείνοι είναι που τα έχουν δικά τους, όταν θέλουν να τα χρησιμοποιήσουν." -Ξενοφώντα, Κύρου Παιδεία, βιβλίο Ζ’, Λόγος του Κύρου στους «ομότιμους», αποσπάσματα

2. Ποιές είναι οι αρχές που επιλέγουμε;

Πριν μιλήσουμε για πράγματα που ίσως ακούγονται περίπλοκα, μπορούμε να σταθούμε σε κάποια που είναι απλά. Οι αρχές μας προέρχονται από επιλογές που κάνει η συνείδησή μας. Δεν αποτελούν νόμους κάποιου κράτους, ούτε θεϊκές εντολές. Μπορούμε να επιλέξουμε να θεωρούμε πως η ανθρώπινη ζωή έχει αξία. Μπορούμε να επιλέξουμε πως η ανθρώπινη ζωή δεν έχει αξία. Μπορούμε να επιλέξουμε πως η δική μας ζωή έχει αξία ενώ η ζωή των άλλων όχι. Μπορούμε να επιλέξουμε πως η ζωή των άλλων έχει αξία ενώ η δική μας όχι.

Μπορούμε ακόμα να λέμε πως έχουμε επιλέξει την μία από αυτές τις επιλογές αλλά στην πράξη να συμπεριφερόμαστε σαν να έχουμε επιλέξει μία από τις υπόλοιπες. Μεταξύ άλλων μπορούμε να επιλέξουμε να υπάρχουν κανόνες οι οποίοι θα εξασφαλίζουν την τήρηση όσων έχουμε επιλέξει σε συλλογικό επίπεδο. Ακόμα, μπορούμε να επιλέξουμε κάποιοι να τηρούν αναγκαστικά τους κανόνες που ορίστηκαν συλλογικά και κάποιοι να προσποιούνται πως τους τηρούν.

Έτσι, καθώς οι αρχές ξεφεύγουν από το προσωπικό επίπεδο και αποκτούν υπόσταση μόνο στο συλλογικό, αναγκαστικά βρίσκονται σε μία συνεχή διάδραση μεταξύ αυτών των δύο επιπέδων. Για να έχουν οι αρχές που δηλώνει η κοινωνία ουσιαστική υπόσταση στο συλλογικό επίπεδο, θα πρέπει να αποτελούν μέρος του πολιτισμού που διδάσκεται και φέρει το κάθε μέλος αυτής της κοινωνίας, και να αντανακλώνται από το άτομο στο σύνολο και αντίστροφα.

> Η πρώτη αρχή

Ενδεχομένως, ένας συντριπτικός αριθμός ανθρώπων θα συμφωνούσε πως η ζωή, η ακεραιότητα, η ασφάλεια, η ομορφιά, η χαρά, η γνώση, ο έρωτας, η απόλαυση, η δημιουργία, η σύμπραξη, η γαλήνη, η δράση, η αξιοπρέπεια, αποτελούν τις κυριότερες αξίες για την ζωή ενός ανθρώπου. Μία κρίσιμη ιδιότητα με την οποία θα ορίζαμε έναν άνθρωπο ως προοδευτικό βρίσκεται στο ότι θα αναγνώριζε σε όλους τους ανθρώπους, εξίσου, το δικαίωμα να απολαμβάνουν αυτές τις αξίες.

Έτσι, θα μπορούσαμε να πούμε πως υπάρχει μία κρίσιμη επιλογή που ως βασική αρχή προσδιορίζει την προοδευτικότητα: η αρχή δηλαδή πως, ό,τι προσδίδει ευζωία και ευτυχία αναλογεί εξίσου σε όλους τους ανθρώπους. Ίσως μία πιο ενδιαφέρουσα διατύπωση αυτής της αρχής θα ήταν να πούμε πως, η ευζωία και η ευτυχία μπορούν να βιώνονται ουσιαστικά και να αποκτούν νόημα όταν έχουν σε αυτές ανάλογη πρόσβαση όλοι οι άνθρωποι ανεξαιρέτως. 

> Η δεύτερη αρχή

Είναι συνηθισμένο να κυριαρχούν οι διδασκαλίες που αποθέτουν στο μέλλον την προσδοκία της ευζωίας και της ευτυχίας, αιτιολογώντας κάθε πράξη που γίνεται στο παρόν ως προετοιμασία για την προσδοκώμενη ευζωία και ευτυχία. Κάποιες τέτοιες διδασκαλίες επικεντρώνονται στην συνείδηση των ανθρώπων, άλλες σε ατομικά υλικά επιτεύγματα, ενώ άλλες στις κοινωνικές συνθήκες. Αυτά όμως τα ιδεολογήματα στην πραγματικότητα λειτουργούν σαν τεχνάσματα που απομακρύνουν κάθε άνθρωπο (και κυρίως αυτούς που ζουν σε καθεστώς υποτέλειας) από όσα θα συμφωνούσαμε πως αξίζουν, όπως η ζωή η ίδια, η ακεραιότητα, η ασφάλεια, η ομορφιά, η χαρά, η γνώση, ο έρωτας, η απόλαυση, η δημιουργία, η σύμπραξη, η γαλήνη, η δράση, η αξιοπρέπεια.

Το πρόταγμα για την προοδευτικότητα είναι να ανατρέπει αυτήν την αποπροσανατολιστική συνθήκη διαμορφώνοντας τους όρους με τους οποίους η ζωή, κάθε ζωή και ό,τι αξίζει σε αυτήν, θα βιώνεται σε παρόντα χρόνο και δεν θα μετατίθεται στο μέλλον ως υπόσχεση. Για την προοδευτικότητα η ευζωία και η ευτυχία αποτελούν βίωμα και όχι υπόσχεση.

Από αυτήν την αρχή συνάγεται και ένα σημαντικό εργαλείο που αφορά τα μέσα που χρησιμοποιεί η προοδευτικότητα για να πετυχαίνει τους σκοπούς της. Για την προοδευτικότητα, κάθε μέσο που χρησιμοποιεί θα πρέπει να ταυτίζεται ή να είναι σε απόλυτη αντιστοιχία με τους σκοπούς της. Αντίστροφα και, κάθε σκοπός που επιλέγει πρέπει να επαληθεύεται κάθε στιγμή από τα μέσα που χρησιμοποιούνται για την επίτευξή του.

> Η τρίτη αρχή

Σε μία ανθρωπότητα που νομοτελειακά δεν θα προσεγγίσει ποτέ έναν τελικό σκοπό, μία ιδανική συνθήκη, αλλά θα βρίσκεται σε μία διαρκή διαπραγμάτευση με ό,τι συνθέτει τον ανθρώπινο και φυσικό κόσμο, η διαμόρφωση των συνθηκών, των προϋποθέσεων και των δεξιοτήτων για την εμβάθυνση της συνεργασίας μεταξύ των ανθρώπων είναι το μέσο για κάθε επιδίωξή της, αλλά και κάθε στιγμή ο υπέρτατος σκοπός της.

> Η τέταρτη αρχή

Οι περισσότερες από τις τεχνικές που χρησιμοποιούνται από τους μηχανισμούς που επιδιώκουν την κυριαρχία είναι άχρηστες για την προοδευτικότητα. Αν και είναι κρίσιμο η προοδευτικότητα να μελετά και να κατανοεί αυτές τις τεχνικές όπως αναπτύχθηκαν από την εγκαθίδρυση των κυριαρχικών συστημάτων μέχρι σήμερα, είναι θεμελιώδες ταυτόχρονα να αναγνωρίζει πως οι τεχνικές αυτές μπορούν μόνο να ανακυκλώνουν τα υφιστάμενα συστήματα κυριαρχίας και δεν έχουν τίποτα να προσφέρουν στο χτίσιμο ενός νέου κόσμου. Το σημαντικότερο μέσο που έχουν στην διάθεσή τους οι προοδευτικοί άνθρωποι είναι να αποτελούν οι ίδιοι το παράδειγμα ενός καλύτερου κόσμου.

3. Ποιές ενέργειες επιλέγουμε;

> Κράτος ή κοινωνία;

Καταρχήν θα πρέπει να αποβάλουμε την ψευδαίσθηση πως ένα κράτος αποτελείται από μία ενιαία κοινωνία. Θα πρέπει να αναζητήσουμε και να προσδιορίσουμε τους μηχανισμούς εκβιασμού που ξεκινούν από τους κυρίαρχους και διαχέονται σε όλα τα επίπεδα των ανθρώπων, εξαιτίας των οποίων αποτρέπεται η ανάπτυξη ουσιαστικών ανθρώπινων σχέσεων και ακυρώνεται κάθε προσπάθεια σύνθεσης πραγματικής κοινωνίας ακόμα και σε μικρές κλίμακες. Επείγει να επαναπροσδιορίσουμε και να επαναδιατυπώσουμε τις έννοιες σημαντικών όρων όπως, "κοινωνία", "ανθρώπινες σχέσεις", κλπ.

> Ποιά είναι τα εργαλεία των κυρίαρχων;

Θα πρέπει να μελετήσουμε προσεκτικά τις ενέργειες των κυρίαρχων με τις οποίες επιβάλλουν την θέλησή τους στις συνειδήσεις των ανθρώπων. Όχι βέβαια για να τις μιμούμαστε αλλά για να ξέρουμε τί να περιμένουμε, πώς να προστατευόμαστε και τί θα πρέπει να ανατρέψουμε. Ο κόσμος δεν λειτουργεί με τα κριτήρια των προοδευτικών ανθρώπων, αλλά με εδραιωμένους και αυτοματοποιημένους μηχανισμούς που συχνά είναι ολότελα αντιανθρώπινοι και τους οποίους θα πρέπει να αναγνωρίζουμε, να αναδεικνύουμε και να αντιμαχόμαστε. 

- Ο κατακερματισμός των ανθρώπων σε κοινότητες μικροσυμφερόντων, η πλουσιοπάροχη εξαγορά ομάδων που λειτουργούν σαν αυλή, τα ψίχουλα εν μέσω ανέχειας, κλπ.

- Η συνεχής συγκέντρωση πλούτου και εξουσίας και η φτωχοποίηση των ασθενέστερων.

- Η κουλτούρα της "υπεροχής" και της "ανωτερότητας" που διεισδύει στην συνείδηση προσώπων και ομάδων.

- Η οικειοποίηση και εργαλειοποίηση των επιστημών και των τεχνολογιών.

- Η εργαλειοποίηση του φόβου που προκαλεί η βία, η οικονομική και υγειονομική καταστροφή, κλπ.

- Οι στρατιές των κρατικών και παρακρατικών μισθοφόρων, φυσικά.

- Οι παρακρατικές υπηρεσίες με τις οποίες οι κυρίαρχοι μπορούν να διεισδύουν μέσα στα κινήματα και σε οποιονδήποτε κοινωνικό χώρο, όχι μόνο για να τον παρακολουθούν αλλά, πολύ χειρότερα, να τον κατευθύνουν.

> Οι άνθρωποι είναι έτοιμοι να ακούσουν πράγματα τα οποία δεν είμαστε έτοιμοι να τους πούμε

Η ανεξέλεγκτη υπεροψία των κυρίαρχων μαζί με την αδηφαγία τους έχουν ξεγυμνώσει περισσότερο από κάθε άλλη φορά το αδίστακτο πρόσωπό τους. Αυτό το διακρίνουν οι περισσότεροι άνθρωποι χωρίς να έχουν ανάγκη κάποιο ιδεολογικό υπόβαθρο για να το στηρίξουν. Η ριζοσπαστικοποίηση όμως είναι γνωστό πως αν δεν βρεί προοδευτική διέξοδο θα εκτονωθεί εκεί που εξυπηρετείται το σύστημα των κυρίαρχων. Και αυτό ακριβώς είναι που θα συμβεί αν η προοδευτικότητα δεν εμβολίσει αυτήν την διαδικασία.

> Παράδειγμα, παράδειγμα, παράδειγμα!

Είναι απόλυτα υγιές οι άνθρωποι να αρνούνται κάθε εμπιστοσύνη σε λόγια και συμπεριφορές που κινούνται μέσα στα πλαίσια του συστήματος που συντηρεί τους κυρίαρχους, και από τα οποία έχουν αισθανθεί κατ' επανάληψη προδομένοι. Μπορεί να υπάρξει μέσα σε αυτό το σύστημα ένα διαφορετικό συμπεριφορικό παράδειγμα, το οποίο επιπλέον να κερδίζει το ενδιαφέρον των ανθρώπων; Δεν θα το μάθουμε παρά μόνο αν το επιχειρήσουμε.

- Η πολιτική δράση ως πρόσκληση για την κατάκτηση της αξιοπρέπειας και της ακεραιότητας στο παρόν.

- Η αποποίηση κάθε προνομίου, οικονομικού, υλικού ή άλλου, που απορρέει από δημόσια αξιώματα. Η απαίτηση κάθε δημόσια θέση να καταλαμβάνεται από ανθρώπους που αποστρέφονται την ιδιοτέλεια.

- Η προσκόλληση στις δηλωμένες αρχές και ο συνεχής έλεγχος της συνέπειας μεταξύ λόγων και έργων.

- Η ολοκληρωτική διαφάνεια των οικονομικών.

- Η υλοποίηση παραγωγικών πειραμάτων, ομάδων εργασίας, κοινωνικών παρεμβάσεων και διαδράσεων.

- Η ανάπτυξη αναλυτικού πολιτικού προγράμματος μαζί με την κοινωνία.

> Αισιόδοξοι ή απαισιόδοξοι;

Τα συστήματα κυριαρχίας έχουν αναπτύξει τρομακτικές δυνατότητες επιβολής των συμφερόντων τους, οικειοποιούνται αδιάκοπα προς όφελός τους κάθε επίτευγμα που επινοούν οι άνθρωποι, διαθέτουν φανερούς και αφανείς μηχανισμούς σχεδιασμού και επιβολής. Από την άλλη εμείς, κατακερματισμένοι, πασχίζουμε να επιβιώσουμε, να βιώσουμε την χαρά, να μεγαλώσουμε τα παιδιά μας, κλπ. Δεν είναι ισότιμος αγώνας, όπως ποτέ δεν ήταν, και για αυτόν τον λόγο τα συστήματα κυριαρχίας συντηρούνται τόσες χιλιάδες χρόνια παρά τον απάνθρωπο χαρακτήρα τους, και παρά τους αγώνες και τις θυσίες χιλιάδων ανθρώπων.

Εμείς, από την άλλη, έχουμε με το μέρος μας την ροπή ενός μεγάλου μέρους των ανθρώπων να αποστρέφονται όσα καταλογίζουμε ως "απανθρωπιά", έχουμε τα εργαλεία να διαμορφώνουμε τα δικά μας δίκτυα επικοινωνίας και, διατηρούμε στα περισσότερα μέρη του κόσμου τις στοιχειώδεις ελευθερίες για να δραστηριοποιούμαστε πολιτικά. 

Τα προοδευτικά κινήματα έχουν την μεγάλη ευθύνη να σχεδιάζουν και να υλοποιούν προγράμματα που θα τα τοποθετούν μπροστά από τις εξελίξεις και θα τις διαμορφώνουν, πράγμα που αυτή την στιγμή δεν φαίνεται να πετυχαίνουν.

> Mind the gap!

Οι μηχανισμοί των κυρίαρχων χρησιμοποιούν τα αντανακλαστικά και την αφοσίωση της προοδευτικότητας στις αξίες της, για να δημιουργήσουν παγίδες και παραπετάσματα που αποπροσανατολίζουν και απομακρύνουν τα κινήματα από την δυνατότητα να αποκτήσει ο λόγος τους λαϊκό έρεισμα. Είναι σημαντικό να διακρίνονται αυτές οι παγίδες, να διατηρείται με συνέπεια η επιλεγμένη προτεραιοποίηση ή να αναδιαμορφώνεται συνειδητά, και να προκρίνεται περισσότερο η ισορροπία στην εφαρμογή των αξιών της προοδευτικότητας, παρά η μονομέρεια προς την μία, σε βάρος μιας άλλης. Με αυτό το πρίσμα θα ήταν χρήσιμο να προσεγγίζονται κρίσιμα ζητήματα τα οποία η κοινωνία αντιμετωπίζει μέσα από προκαταλήψεις και βεβαιότητες, όπως για παράδειγμα το προσφυγικό και η πανδημία.

Λίγα από τα πολλά κείμενα που θα μπορούσαν να φανούν χρήσιμα:

Το τέλειο Κράτος: η νύχτα των Ερπετών / Ανδρέας Γεωργίου Ξυφτίλης, Γλάρος, 1987

Ολιστική Πολιτική / Μιχάλης Λιανός, 2011, 

Οικουμενική Διακήρυξη για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα / ΟΗΕ 1948

Ξενοφώντα, Κύρου Παιδεία, βιβλίο Ζ’, Λόγος του Κύρου στους «ομότιμους»

Εργαλεία ανάλυσης / πίνακας SWOT / πίνακας Eizenhouer

 

"Δεν ενδιαφέρομαι για την τέχνη", ή αλλιώς, "τί είναι πολιτισμός;" / Εισήγηση

 [Συμπόσιο Όψεις της ανεξάρτητης εικαστικής δημιουργίας του Ορίζοντα Γεγονότων,

13 Απριλίου 2018, ΕΜΣΤ.
Δημοσίευση της εισήγησης "Δεν ενδιαφέρομαι για την τέχνη", ή αλλιώς, "τί είναι πολιτισμός;" του Κώστα Μπεβεράτου]

Πρόλογος
Θα ξεκινήσω ευχαριστώντας τους διοργανωτές, και αυτό όχι από κάποια τυπική υποχρέωση, αλλά επειδή πραγματικά μία διοργάνωση που συμβάλει στην δημιουργία ελεύθερου χώρου, αλλά και που γίνεται αφορμή να κινητοποιηθεί ο προβληματισμός αξίζει τις ευχαριστίες όλων.
Η ανταπόκριση προς αυτήν την διοργάνωση εκφράζεται μέσα από τις πολύ ενδιαφέρουσες περιλήψεις που έπεσαν στην αντίληψή μου και στις πολύ ενδιαφέρουσες εισηγήσεις και εργασίες που άκουσα εδώ σήμερα.
Έχει ήδη, με το ξεκίνημα κιόλας, δημιουργηθεί ένα ζωντανό παράδειγμα μέσα στο οποίο η δημιουργικότητα στέκεται πάνω από το κέρδος και η προσφορά πάνω από τον ωφελιμισμό.

Πέρα από αυτά και προτού συνεχίσω θα ήθελα να επισημάνω πως βρίσκομαι σε κάπως άβολη θέση και αισθάνομαι κάποιου είδους αντίφαση. Αναζητούμε εδώ τον προσδιορισμό της ανεξαρτησίας ωστόσο εγώ εδώ βρίσκομαι ως ένας ¨σύνεδρος¨ θα παρουσιάσω την ¨εισήγησή¨ μου σε ένα ¨συμπόσιο¨και μάλιστα στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, σε έναν χώρο όπου, όπως διαπιστώσαμε, οι περιορισμοί του είναι περισσότεροι από τις κλειδαριές του ή ίσως και από τις κάμερές του. Ήδη μέσα από όλα αυτά δημιουργείται ένα ¨κέντρο¨ το οποίο με έναν μηχανικό τρόπο επιδιώκει να αμφισβητήσει την έννοια της ανεξαρτησίας και θεωρώ καλό αυτό να μην μας διαφεύγει.

Θα ήθελα σήμερα να αναφερθώ σε έναν προβληματισμό που αναζητώντας το περιεχόμενο της ανεξάρτητης και της κεντρικής σκηνής, επαναθέτει τα ερωτήματα, τί είναι τέχνη, τί είναι πολιτισμός αλλά και τί είναι κοινωνία. Θα σας παρακαλέσω για να είναι πιο κατανοητές οι αφετηρίες αυτής της εισήγησης να ανατρέξετε στις παραπομπές που δίνω μέσα από μία σειρά σχετικών άρθρων.

Θα σας προσκαλέσω ακόμα στο βιωματικό εργαστήρι που θα παρουσιάσουμε αύριο με την ομάδα Ένωση Άνθρακα και έχει ως αντικείμενο την αυτοοργάνωση μιας δημιουργικής ομάδας, έχοντας ως αφορμή ένα σύντομο παραμύθι.

Θα ήθελα ακόμα να ευχαριστήσω τους καλούς φίλους και αγαπημένους ανθρώπους για την συνεισφορά τους στην ολοκλήρωση του εγχειρήματος μέσα από τον γόνιμο διάλογο και την ενθάρρυνση.


"Δεν ενδιαφέρομαι για την τέχνη", ή αλλιώς, "τί είναι πολιτισμός;" 

[Εισαγωγή]

Στάθηκα δίπλα στον Γκέμπελς και θαυμάζαμε μαζί τις Καρυάτιδες. Συζητήσαμε σχεδόν συντετριμμένοι για την απώλεια του αγάλματος της Αθηνάς από τον ναό του Παρθενώνα.
"Τίποτα από αυτά δεν θα είχε υπάρξει αν δεν είχε ποτιστεί η γη της Μήλου με το αίμα των κατοίκων της", μου εκμυστηρεύτηκε χαμηλόφωνα. Με ένα νεύμα συμφώνησα.

Μετά, κατηφορίσαμε στους σύγχρονους χώρους τέχνης και δημιουργίας. Αυτούς που φέρουν τα ονοματεπώνυμα των δωρητών τους, οι οποίοι έζησαν ανάμεσά μας, αλλά και πάνω από εμάς. Αυτούς που μετά θάνατον δέχτηκαν να μοιραστούν λίγη από την υπερκόσμια αίγλη τους με τους υποτακτικούς τους, υπενθυμίζοντάς έτσι την οφειλόμενη ευγνωμοσύνη προς τα πρόσωπά τους.

Στ' αλήθεια τώρα, αποφεύγω αυτούς τους χώρους. Μου θυμίζουν τα χρυσαφικά των παπάδων και όλες τις γκροτέσκ μεταμφιέσεις των ανθρώπων της εξουσίας. Μου θυμίζουν τους "στολισμένους όρθιους πίθηκους που προσπαθούν να μας πείσουν για την ανωτερότητά τους" όπως λέει ο Αντρέας Γεωργίου στο Τέλειο Κράτος.

Η τέχνη, θεωρούν κάποιοι, επιβεβαιώνει την ύπαρξη του πολιτισμού.
Ας αναρωτηθούμε όμως: ο πολιτισμός προσδιορίζεται από τα καλλιτεχνικά δημιουργήματα ή από την ποιότητα των ανθρώπινων και κοινωνικών σχέσεων; Πιο απλά: Μπορούμε να μετράμε τον πολιτισμό μας μέσα από τα καλλιτεχνικά δημιουργήματα; Ακόμα και αν αυτά τα δημιουργήματα προέρχονται από τα κόκαλα ανθρώπων που δολοφονούμε; Ο Γκέμπελς τί θα απαντούσε;

[Πρώτο μέρος]

Μία καλή φίλη είπε πως αυτή η προσέγγιση είναι "γκεμπελική", το να προσπαθώ δηλαδή αυθαίρετα να ταυτίσω την αντίθετη άποψη από την δική μου με αυτήν ενός ανθρώπου που του αποδίδουμε τερατόμορφες ιδιότητες.
Δυστυχώς όμως, ούτε ο Γκέμπελς ήταν κάτι διαφορετικό από άνθρωπος, αλλά ούτε και η άποψή μου τελικά διαφέρει από εκείνην που, ίσως αυθαίρετα, του αποδίδουμε:
Και βέβαια μπορούμε να παράγουμε καλλιτεχνικά δημιουργήματα με τα κόκαλα ανθρώπων που δολοφονούμε.
Το πρόβλημα σε αυτήν την πρόταση δεν βρίσκεται στο τί είδους καλλιτεχνικά δημιουργήματα παράγουμε, αλλά στο ότι μπορούμε να διαπράττουμε μαζικούς φόνους, να τους δικαιολογούμε, και πολύ περισσότερο να τους υμνολογούμε αδιαλείπτως από την εποχή του Ομήρου έως σήμερα. Η τέχνη κινείται μέσα στο εκάστοτε πλαίσιο που ορίζεται από την ποιότητα των ανθρώπινων σχέσεων. Αν δίνουμε βραβεία Ειρήνης με τα χρήματα ενός πολεμοκάπηλου, αν κάνουμε πολέμους στο όνομα του θεού της αγάπης, αν δυναστεύουμε κοινωνίες ολόκληρες στο όνομα της ελευθερίας και της δημοκρατίας, τότε μέσα σε αυτό το πλαίσιο θα κινείται και η τέχνη μας.
Είναι έτσι όμως; Και η Γκερνίκα, η Κραυγή, η Αντιγόνη, ο Πόλεμος και Ειρήνη, ο Λόρκα, ο Ριβέρα κι αυτός ο κατάλογος που δεν τελειώνει;

[Δεύτερο μέρος]

Από την μία, οι ανάγκες που μας οδηγούν στο να δημιουργούμε καλλιτεχνικά έργα είναι πολυδιάστατες, και σε διαρκή αλληλεπίδραση με την εξίσου πολυδιάστατη, προσωπική και συλλογική, διάνοιά μας.
Ταυτόχρονα όμως, από την άλλη, ο πολιτισμός μας που είναι εδραιωμένος στον πόλεμο και τον καταναγκασμό, προσπαθεί, με διάφορα προσχήματα, να αποκρύπτει πως ξεχωρίζει τους ανθρώπους σε ανώτερους και κατώτερους, σε εκμεταλλευτές και εκμεταλλευόμενους, σε κυρίαρχους και υποταγμένους. Πυλώνας αυτής της προσπάθειας είναι το ιδεολόγημα πως, από την μία, είναι η "φυσική" τάξη, κάποιοι φυσικοί νόμοι, που επιβάλλουν την υφιστάμενη κοινωνική "τάξη", και από την άλλη, πως κάθε κρατική οντότητα που τελείως αυθαίρετα αποκαλούμε “κοινωνία” αποτελεί ένα ενιαίο σύνολο ανθρώπων με κοινά συμφέροντα.
Δεν μοιάζει όμως αυτό το ιδεολόγημα να είναι ικανό να πείθει το σύνολο των ανθρώπων. Άλλωστε, θα ήταν ολότελα παράδοξο ένα ιδεολόγημα να ήταν ικανό να καταργήσει την συνείδηση των ανθρώπων ή να χαλιναγωγήσει το σύνολο της δημιουργικότητάς τους.
Έτσι, υπάρχει πάντα ένα μέρος της παραγωγής  κ α ι  καλλιτεχνικών έργων με προέλευση πέρα από τον έλεγχο των κυρίαρχων κέντρων.

[Τρίτο μέρος]

Παρ' όλα αυτά, το ιδεολόγημα των κυρίαρχων διεκδικεί εκ μέρους τους, συνολικά, την πατρότητα των επιστημών, των τεχνολογιών, των τεχνών, αλλά και της ίδιας της έννοιας του πολιτισμού σε οποιαδήποτε έκφανσή του. Αυτή η υποτιθέμενη πατρότητα είναι που δίνει στους κυρίαρχους το αναγκαίο κύρος και την πειθώ που, ως υποτελείς τους, μας κατευνάζει και μας αδρανοποιεί.
Το κύρος που προέρχεται από την κατοχή καλλιτεχνικών έργων, η οριοθέτηση της καλλιτεχνικής παραγωγής, οι μορφές χρηματοδότησης, η απόδοση της καλλιτεχνικής παραγωγής και της αξιολόγησης αποκλειστικά σε ειδικούς, η αναγωγή των καλλιτεχνικών έργων σε οικονομικά μεγέθη, η διαμόρφωση καλλιτεχνικών ιεραρχιών και καλλιτεχνικών εξουσιών, είναι οι τρόποι με τους οποίους χρησιμοποιείται η τέχνη από τους κυρίαρχους. Αυτοί οι τρόποι επιδιώκεται να διαμορφώνουν τον κορμό της καλλιτεχνικής δημιουργίας από την εποχή του Ομήρου έως σήμερα και για όσο ακόμα θα αποδεχόμαστε να ζούμε σε συστήματα κυριαρχίας και υποτέλειας.

[Επίλογος]

Αν μου ζητούσαν να διατυπώσω κάποιες προτάσεις για το πώς θα μπορούσε να προσδιορίζεται η ανεξάρτητη καλλιτεχνική σκηνή θα έλεγα μερικά είναι και μερικά δεν είναι, όπως τα παρακάτω:
> Η ανεξάρτητη καλλιτεχνική σκηνή δεν αποτελεί προθάλαμο της κεντρικής σκηνής,
> δεν αποτελεί τον ιδανικό χώρο για την ιδεολογικοποίηση της κακεντρέχειας
> δεν προσπαθεί να αυτοπροβάλλεται ως κάποιο είδος ιδεολογικής ανωτερότητας,
> δεν διαμορφώνει ιεραρχίες και εξουσίες,
> δεν μετατρέπει τα επιτεύγματά της σε οικονομικά μεγέθη αλλά ούτε και αναγνωρίζει τέτοια μεγέθη σε οποιαδήποτε από τα επιτεύγματα των ανθρώπων,
> δεν αναπαράγει τον πολιτισμό των κυρίαρχων ο οποίος έχει ως βάση την επιβολή και τον καταναγκασμό,
> δεν αντιλαμβάνεται την κοινωνία ως μία χωροταξική συνύπαρξη ατόμων και ομάδων σε κατάσταση διαρκούς ανταγωνισμού,
> δεν αντιλαμβάνεται τις ανθρώπινες σχέσεις ως ένα ιεραρχημένο πλέγμα μετάδοσης εντολών ανάλογα με την θέση του καθενός στην οικονομική ιεραρχία.

> Η ανεξάρτητη καλλιτεχνική σκηνή προσπαθεί να σχετιστεί ουσιαστικά με τον πολιτισμό, αναδιατυπώνοντας ταυτόχρονα το περιεχόμενό του στην βάση της ποιότητας των ανθρώπινων σχέσεων.
> Η ανεξάρτητη καλλιτεχνική σκηνή αντιλαμβάνεται την έννοια της κοινωνίας ως ένα σύνολο ανθρώπων συνδεδεμένων από αλληλοκατανόηση και ενδιαφέρον.
> Η ανεξάρτητη καλλιτεχνική σκηνή είναι ο φυσικός χώρος ελεύθερης έκφρασης όλων ανεξαιρέτως των ανθρώπων.
> Η ανεξάρτητη καλλιτεχνική σκηνή αναγνωρίζει στην καλλιτεχνική πράξη μια διαδικασία συνυφασμένη με την ανθρώπινη υπόσταση, όμοια όπως το παιχνίδι και η δημιουργικότητα γενικότερα.
> Η ανεξάρτητη καλλιτεχνική σκηνή αναγνωρίζει πως η διαδικασία της καλλιτεχνικής πράξης είναι θεμελιώδης για την προσωπική και κοινωνική χειραφέτηση κάθε ανθρώπου.
> Η ανεξάρτητη καλλιτεχνική σκηνή απορρίπτει κάθε είδους κανονιστικούς περιορισμούς, είτε αυτοί προέρχονται από οικονομικές, είτε από ιδεολογικές ή άλλες αφετηρίες.
> Η ανεξάρτητη καλλιτεχνική σκηνή υπερασπίζεται το δικαίωμα κάθε ανθρώπου να αποκαλύπτει μέσα από την τέχνη και να εκθέτει επ' άπειρον τις πτυχές της ανθρώπινης και κοινωνικής συνθήκης.
> Η ανεξάρτητη καλλιτεχνική σκηνή ψάχνει τρόπους ώστε η καλλιτεχνική παραγωγή, όποια και να είναι η προέλευσή της, να είναι προσβάσιμη από όλους τους ανθρώπους.
> Η ανεξάρτητη καλλιτεχνική σκηνή μπορεί να παραμένει ανεξάρτητη ακόμα και δεσπόζοντας στην κεντρική σκηνή, όταν μπορεί να λειτουργεί με τους όρους της, και εφόσον δεν αποποιείται το αξιακό της σύστημα.

Κλείνοντας, σας προτείνω να πούμε όλοι μαζί ένα παιδικό τραγούδι...

Παραπομπές

Σύνοψη

Video από το κλείσιμο της εισήγησης:



Ευχαριστώ τους φίλους και αγαπημένους ανθρώπους που με τον γόνιμο προβληματισμό τους και την ενθάρρυνση συνεισέφεραν στην διαμόρφωση και διατύπωση της εισήγησης, και πιο ειδικά την Βασιλική και την Κατερίνα Κριθαρά, την Έφη Κουκούτση, τον Χρήστο Παπαθανασίου, την Μαρία Ζαχαριουδάκη, την Αθηνά Σαϊτη, την Ραουέντα Γκιάτα και την Εύα Μπουρνιά. Κ.Μ.

Σημειώσεις για ένα πολιτικό μανιφέστο

>

Μπορείς να χαίρεσαι τον Ήλιο όταν τον κρύβεις από τους άλλους;

Πριν μιλήσουμε
να γίνουμε το παράδειγμα.
Πριν διεκδικήσουμε
να γιορτάσουμε απαλλαγμένοι από
την κτήση,
την επιβολή,
την ιεραρχία.

Ο καθένας είναι το ίδιο, τίποτα σπουδαίο,
ένας Ήλιος.
Να αγαπήσουμε τον εαυτό μας κοιτώντας στα μάτια την ανθρωπότητα.

>

Η Ιστορία, μάθαμε, αρχινά όταν
με το σπαθί οι άνθρωποι χωρίστηκαν σε άρχοντες και
κοπάδια.

Αυτό είναι, λέει,
αρμονική κοινωνία, άρχοντες και κοπάδια μαζί,
κι οι άρχοντες να σπαταλάνε τα κοπάδια
και τον κόσμο όλο.

Και, ή θα σπαταληθεί ο κόσμος όλος, ή
θα καταργήσουμε τα σπαθιά και τους αρχόντους.

>

Πρώτα η ζωή.

Αδιαπραγμάτευτα .

Μαζί κι ο σεβασμός.

Μπορούμε να γινόμαστε καλύτεροι.

Σιγά-σιγά, ή σε μια στιγμή.

Όλοι μαζί.

Η συνεργασία δεν είναι το Μέσον. Είναι

ο Σκοπός.

Κάθε μέσο είναι ο σκοπός

και κάθε σκοπός

το μέσο.

Επιλέγουμε

για το σήμερα,

για του χρόνου,

για τον επόμενο αιώνα.

Δε φρογκ νέβερ τζαμπντ: Ωδή στην χαμένη φεμινίστρια

"Τα δικά σου σκοτάδια βάλ'τα στην πράσινη βαλίτσα, στο πατάρι δεξιά. 

Μην αφήσεις ούτε δείγμα. 

Έχω τα δικά μου να μοιράσω σε κούτες και μπολάκια. 

Κοίτα εκεί μπροστά: Βλέπεις το φως; Εκεί πάω. 

Νέα ζωή, νέα λάθη, νέες μικρότητες, νέες μεγαλοσύνες. Όλα νέα! 

(Α, και μην ξεχάσω: Δεν είμαι τροφός. 

Α'μ ε μάδερ, γιο'ρ ε φάδερ. 

Σταφ γιορ μάνεη απ γιορ... 

Σταφ γιορ μάνεη απ γιορ... )"

Έρωτας

Κυλά ο Έρωτας

Μια μπάλα χνουδωτή 

Ορμά γλυκά στην κατηφόρα

Κι όταν τα χνούδια ξεφτίσουν

Η κατηφόρα είναι γκρεμός 

Dancing in the Streets / Karen Carpenter, Richard Carpenter, Phil Sysoyef

Συνεπιμέλεια, Ίσος χρόνος, Δύο κατοικίες

Όταν δύο άνθρωποι συναποφασίζουν να τεκνοποιήσουν, είτε συμβιώνουν είτε όχι, είναι εξίσου υπεύθυνοι σε όλα τα επίπεδα ανατροφής των κοινών τέκνων τους.

Αυτό αποτελεί μία θεμελιώδη Αρχή για την διαμόρφωση κάθε νομοθετήματος που αποσκοπεί στον καταμερισμό των ευθυνών και των δικαιωμάτων των γονέων στην σχέση τους με τα παιδιά τους. Αν σε ένα νομοθέτημα δεν γίνεται αποδεκτή αυτή η διατύπωση ως Αρχή, τότε μιλάμε για αναχρονισμό και οπισθοδρόμηση.

Αυτή η Αρχή που ορίζει ως ίση την ευθύνη και ίσα τα δικαιώματα των γονέων προς τα παιδιά τους, είναι το αυτονόητο θεμέλιο πάνω στο οποίο θα πρέπει να οικοδομούνται όλες οι αναγκαίες πρόνοιες προς όφελος των παιδιών, συνυπολογίζοντας ακολούθως ότι ζούμε σε μία κοινωνία που παλεύει με τις προκαταλήψεις της, με στερεότυπα, ανταγωνισμούς και ιδιοτέλειες.

Ένα σημαντικό βήμα προς τα εμπρός θα συντελεστεί αναδεικνύοντας τις κοινωνικές παθογένειες, στο επίπεδο του δημόσιου λόγου, και όχι αποκρύπτοντάς τες με πρόφαση την δήθεν προστασία των παιδιών. Η ανάδειξη κάθε παθογένειας ωφελεί τον κάθε γονέα και το κάθε παιδί, μεμονωμένα, αλλά και συνολικά, βελτιώνοντας την κοινωνική προοπτική.

Καθώς η κοινωνία μας είναι στον πυρήνα της κακοποιητική, με κριτήριο την ισχύ ή την αδυναμία του καθενός, είτε αυτό εκφράζεται με όρους οικονομικού εκβιασμού, λεκτικού, συναισθηματικού ή και φυσικού εκβιασμού, είναι κρίσιμο η κοινωνία να διεκδικεί σχετικές πρόνοιες μέσα από συγκεκριμένες υπηρεσίες και εξειδικευμένο προσωπικό.Τα παιδιά ως τα ασθενέστερα και πλήρως ανυπεράσπιστα μέλη της κοινωνίας αποτελούν τον τελευταίο κρίκο σε μια αλυσίδα κακοποίησης και είναι διαρκώς εκτεθειμένα σε κάθε είδους έμμεση ή άμεση κακοποίηση η οποία μπορεί να προέλθει από οποιονδήποτε ενήλικο ακόμα και από μεγαλύτερα παιδιά, είτε εντός συμβίωσης των γονέων, είτε εκτός.

Συνοπτικά

- Στις προτεινόμενες τροποποιήσεις η αρχή της ισοτιμίας των γονέων δεν διατυπώνεται με σαφήνεια μέσα από τους όρους Συνεπιμέλεια, Ίσος χρόνος, Δύο κατοικίες, πράγμα που καθιστά τον ηθικό πυρήνα του αναχρονιστικό και άρα, τις γενικές και κατά περίσταση ρυθμίσεις που προβλέπει, έωλες.

- Απαιτούνται επιστημονικά καταρτισμένες υπηρεσίες άμεσης παρέμβασης για την προστασία των παιδιών στο ενδεχόμενο κακοποιητικών συμπεριφορών προερχόμενων από τους αντίδικους γονείς ή/και τα οικογενειακά τους περιβάλλοντα.

- Οι σχολές γονέων είναι ευεργετικές ανεξάρτητα της αφορμής και η Πολιτεία θα έπρεπε να μεριμνεί για την συνεχή λειτουργία τους.

- Οι σύμβουλοι σχέσεων επίσης είτε για γονείς που συμβιώνουν, είτε όχι, θα έπρεπε να υφίσταται ως διαρκής παροχή της Πολιτείας.

12.000 yo Ural wooden statue

https://www.sciencealert.com/the-world-s-oldest-known-wooden-statue-is-even-older-than-we-thought

«Φυλή, μονογαμία και άλλα ψέματα που σας λένε»: Ένα βιβλίο ενάντια στον Κοινό Νου / Agustin Fuentes

https://www.lifo.gr/culture/vivlio/fyli-monogamia-kai-alla-psemata-poy-sas-lene-ena-biblio-enantia-ston-koino-noy

Περού, 5.000 χρόνια

... “It was a very, very peaceful society. We have not found even a single walled settlement.”...

https://amp.theguardian.com/world/2021/jan/03/squatters-ancient-ruins-peru-death-threats-archeologist-caral

Ένας ακόμα προηγμένος ειρηνικός πολιτισμός που συμπίπτει χρονικά με τον κυκλαδικό-μινωικό, αλλά, στην άλλη άκρη του κόσμου.

Μιλώντας για Ουτοπίες

(Με αφορμή ένα δημοσίευμα https://www.kathimerini.gr/world/561208363/sima-kindynoy-apo-ton-poy-i-pandimia-toy-neoy-koronoioy-den-tha-einai-i-teleytaia/?fbclid=IwAR28bK13flgRHU0HqLW23GBonNmVXfXPHQnc9ZGmmitHa3K8xj1lq5wUCE4) 

Διδασκόμαστε, με επιμονή, πως ένας κόσμος δικαιοσύνης και ισότητας στον οποίο κάθε άνθρωπος θα μπορεί να ζει με αξιοπρέπεια είναι μια ουτοπία, μια αφελής και μάταιη σκέψη φαντασιόπληκτων ανθρώπων που με τις εμμονές τους γίνονται βαρίδι και εμπόδιο στην πρόοδο της "κοινωνίας"*. Μια ουτοπία που δεν θα βρει ποτέ θέση στον σκληρό, ανταγωνιστικό κόσμο της "(ανθρώπινης) φύσης"** ο οποίος, εξ ορισμού, κυριαρχείται από την πλεονεξία και την αδηφαγία.

Στην πραγματικότητα όμως, δεν υπάρχει μεγαλύτερη φαντασιοπληξία και μεγαλύτερη ουτοπία από την βεβαιότητα πως όλα μπορούν να μεγεθύνονται στο διηνεκές και πως μπορεί να υπάρχει "ανάπτυξη"*** που θα συνεχίζεται επ' άπειρον. Η ανάπτυξη, που διδασκόμαστε ως μόνη εξασφάλιση της ευζωίας μας, στην πραγματικότητα είναι το εργαλείο που μας υποδουλώνει στο ακριβώς αντίθετο. 

Οι κυρίαρχοι, όταν μιλούν για ανάπτυξη, έχουν κατά νου μόνο τους ανταγωνισμούς τους, οι οποίοι κάθε άλλο παρά "φυσικοί" ή και "ανθρώπινοι" είναι. Οι ανταγωνισμοί των κυρίαρχων είναι αυτοί που κρατούν την ανθρωπότητα εγκλωβισμένη στην φθορά και την καταστροφή και θα σταματήσουν μόνο όταν καταστρέψουν και εξαντλήσουν όλους τους φυσικούς, ανθρώπινους, αλλά και τεχνολογικούς πόρους. Δεν υπάρχει μεγαλύτερη πλάνη και εξαπάτηση από αυτή την ουτοπική παρόρμηση των κυρίαρχων η οποία οδηγεί την ανθρωπότητα κατευθείαν στην καταστροφή.

Η απαίτηση για κοινωνική δικαιοσύνη και ισότητα, αποτελεί τον πιο προσγειωμένο ρεαλισμό που θα μπορούσε να υπάρξει, αλλά και την μόνη προοπτική για την ανθρωπότητα. Η κατάργηση των ανταγωνισμών για την κυριαρχία, η αποτροπή της συγκέντρωσης πλούτου και εξουσίας, η ακύρωση των εξοπλισμών και των εχθροπραξιών, η αναίρεση της επιβολής και της κυριαρχίας στις ανθρώπινες σχέσεις, όλα αυτά δεν συνθέτουν μία ουτοπία, αλλά αποτελούν την μόνη ρεαλιστική προοπτική για το ανθρώπινο είδος.

Σημειώσεις

* "Κοινωνία", διδασκόμαστε πως είναι οι συμμετέχοντες στην αμοιβαία-προσοδοφόρα συνεργασία εκμεταλλευτών και εκμεταλλευόμενων. Η κοινωνία, μας λένε, αποτελείται εξίσου από τους ομήρους της μισθωτής εργασίας των 600 ευρώ και από τα αφεντικά τους που συγκεντρώνουν πλούτη για κάθε αχρείαστη πολυτέλεια αλλά και για να συντηρούν τις εξουσίες που θα κληροδοτήσουν τα πλούτη στις δικές τους γενιές κατοχυρώνοντας την ανισότητα προς όφελός τους. Κοινωνία είναι μαζί οι εφεδρείες των ανέργων και οι μισθοφόροι στρατιωτικής επιβολής των κυρίαρχων. Όλα τα αντίθετα, μας λένε, συμπράττουν για το κοινό όφελος σε ένα ενιαίο κοινωνικό σύνολο, ένα έθνος, μία πατρίδα, παραβλέποντας επιδεικτικά πως η ίδια η έννοια του Κράτους είναι ταυτόσημη ιστορικά με την υποδούλωση και την κυριαρχία ανθρώπων πάνω σε ανθρώπους, οι οποίοι εξορισμού είναι αδύνατον να ανήκουν σε μία ενιαία κοινωνία με κοινά συμφέροντα.

** Η "ανθρώπινη φύση", όπως μας παραδίδεται επίμονα μέσα από τα λόγια των ίδιων των κυρίαρχων  στα Ομηρικά κείμενα, στον Ξενοφώντα και στον Θουκυδίδη, είναι ο πόλεμος, η υποδούλωση και το δίκαιο του ισχυρού. Και αυτό το αποδεχόμαστε ως αυταπόδεικτο γιατί δεν μπαίνουμε στον κόπο να συνδυάσουμε την γνώση που μας παραδίδουν οι μύθοι, η Ιστορία, και τα συμπεράσματα διακοσίων χρόνων ανθρωπολογίας. 
"Δεν πρέπει όμως καθόλου να μεταδίδουμε γνώσεις πολεμικής τέχνης και μελέτης σ’ αυτούς που θέλουμε να κάνουμε εργάτες και φορολογούμενους για μας, αλλά πρέπει να έχουμε υπεροχή σ’ αυτές τις ασκήσεις ξέροντας ότι αυτά οι θεοί τα φανέρωσαν στους ανθρώπους ως όργανα ελευθερίας και ευτυχίας. Και όπως ακριβώς έχουμε πάρει από εκείνους τα όπλα τους, έτσι κι εμείς δεν πρέπει ποτέ να μείνουμε χωρίς όπλα ξέροντας καλά ότι όσοι κάθε φορά βρίσκονται πάρα πολύ κοντά στα όπλα, εκείνοι είναι που τα έχουν δικά τους, όταν θέλουν να τα χρησιμοποιήσουν."  - Ξενοφώντα, Κύρου Παιδεία, Βιβλίο Ζ', Ομιλία προς Ομότιμους, απόσπασμα.

*** "Ανάπτυξη", αποκαλείται, υποκριτικά, η προσπάθεια των κυρίαρχων να ισχυροποιούν την θέση τους μέσα στο πεδίο των αέναων ανταγωνισμών τους. Η "ανάπτυξη" δημιουργεί τα εφόδια που θα χρειαστούν να κατασπαταλήσουν, συχνά επιδεικτικά και αλόγιστα, σε αυτούς τους ανταγωνισμούς. Η "ανάπτυξη" που ευαγγελίζονται οι κυρίαρχοι χτίζεται πάνω στην κλοπή, την κατάχρηση, και την καταστροφή της φύσης, ανθρώπινων ζωών και μαζί πάνω στην αυθαίρετη οικειοποίηση κάθε επιτεύγματος της ανθρώπινης επινοητικότητας που θα μπορούσε να λειτουργεί για το όφελος όλων των ανθρώπων.

The Picts

https://allthatsinteresting.com/picts?fbclid=IwAR2C_3OvAE6cIfpTWBS6grrfQrBF7SxwhW3qNJNRG7oSXFMgGRf0eLp6VO0

Αθηναίοι και Ιροκέζοι / Για την καταγωγή του καταναγκασμού, της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους

Θα έλεγα, πως ο Ένγκελς στην «Καταγωγή της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους» και συγκεκριμένα στο Κεφάλαιο V, «Η γέννηση του Αθηναϊκού κράτους», περιγράφει με τον καλύτερο τρόπο την αστοχία του όσο αφορά την προέλευση της σχέσης εκμεταλλευτές-εκμεταλλευόμενοι μεταξύ των ανθρώπων. Όπως και σε άλλα σημεία, ακόμα και στο ίδιο βιβλίο, όμοια όπως και άλλοι διανοητές ακόμα και στις μέρες μας, και παρόλη την ακρίβεια των περιγραφών που γίνονται, το επίμαχο σημείο παραμένει σε μία ασάφεια, όσο και αν τα σημαντικότερα στοιχεία μάς είναι παραδομένα εδώ και εκατοντάδες ακόμα και χιλιάδες χρόνια.

Γράφει ο Ένγκελς, «Η πούληση των παιδιών από τον πατέρα -αυτός ήταν ο πρώτος καρπός του πατρικού δικαίου και της μονογαμίας! Κι αν η βδέλα δεν είχε ακόμα ικανοποιηθεί πέρα για πέρα, μπορούσε να πουλήσει τον ίδιο τον οφελέτη σαν δούλο. Τέτια ήταν η ευχάριστη χαραυγή του πολιτισμού για τον λαό της Αθήνας.

»Παλιότερα, τότες που οι συνθήκες της ζωής του λαού αντιστοιχούσαν ακόμα στο καθεστώς των γενών, ήταν αδύνατη μια τέτια ανατροπή. Εδώ όμως η ανατροπή αυτή είχε γίνει χωρίς να ξέρουν πώς. Ας γυρίσουμε μια στιγμή πίσω στους ιροκέζους μας. Σ’ αυτούς ήταν ακατανόητη μια κατάσταση σαν και τούτη που είχε τώρα επιβληθεί στου αθηναίους σαν να λέμε χωρίς να φταίνε και σίγουρα παρά τη θέλησή τους. Σ’ αυτούς ο τρόπος παραγωγής που, χρόνο με χρόνο, έμενε ο ίδιος, δεν μπορούσε ποτέ να δημιουργήσει τέτιες συγκρούσεις που θάλεγε κανείς ότι επιβάλλονται από τα έξω, δε μπορούσε να δημιουργήσει την αντίθεση του πλούσιου και του φτωχού, των εκμεταλλευτών και των εκμεταλλευομένων. Οι ιροκέζοι χρειάζονται πολύ ακόμα για να κυριαρχήσουν πάνω στη φύση, μα μέσα στα πλαίσια των φυσικών συνόρων που τους έβαζε η φύση κυριαρχούσαν πάνω στην ίδια τους την παραγωγή. … Η παραγωγή κινιόταν μέσα στα πιο στενά πλαίσια, μα οι παραγωγοί εξουσίαζαν το προιόν τους. Αυτή ήταν η τεράστια υπεροχή της παραγωγής στην εποχή της βαρβαρότητας, που χάθηκε με το πέρασμα στον πολιτισμό, και θάναι καθήκον των κατοπινών γενεών να την ξανακαταχτήσουν πάνω στην βάση της αποχτημένης σήμερα τεράστιας κυριαρχίας του ανθρώπου πάνω στη φύση και της ελεύθερης ένωσης των ανθρώπων που τώρα πια είναι δυνατή.»
Εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή», Νοέμβρης 1985. Διατηρήθηκε η ορθογραφία της έκδοσης.

Δύο κρίσιμοι όροι

Καταρχήν, η κυρίαρχη, από την εποχή των ομηρικών κειμένων έως σήμερα, ιδεολογία αφήνει το βαρύ αποτύπωμά της στον λόγο του Ένγκελς μέσα από το περιεχόμενο που αποδίδει στους όρους «βαρβαρότητα» και «πολιτισμός». Ο άνθρωπος που περιέγραψε με κάθε λεπτομέρεια την κατάσταση της αγγλικής εργατικής τάξης δεν κάνει το βήμα να αναγνωρίσει στα ανθρώπινα κοπάδια την κατάρρευση κάθε έννοιας πολιτισμού. Δηλώνει έτσι και αυτός με έμμεσο τρόπο πως η ύπαρξη του πολιτισμού επιβεβαιώνεται από τις δομές εξουσίας και από τις μεγαλεπήβολες επιδείξεις των κυρίαρχων και μάλιστα ταυτίζεται με αυτές, αφού πριν από την ύπαρξη των κυρίαρχων δεν υπήρχε πολιτισμός αλλά βαρβαρότητα.

Το ίδιο ισχύει και για το περιεχόμενο που αποδίδει στην «οικογένεια» και το οποίο είναι απολύτως εναρμονισμένο με το περιεχόμενο που της αποδίδει η κυρίαρχη ιδεολογία. Δηλαδή, η υποταγή της γυναίκας, οι φονικοί ανταγωνισμοί μεταξύ αδερφών και μεταξύ γονέων και παιδιών για την ιδιοκτησία και την εξουσία, στην πραγματικότητα η διάλυση της οικογένειας και η αναπαραγωγή του συστήματος κυριαρχίας σε μία εκδοχή πυρηνικής μικρογραφίας του, εννοιοδοτείται ως «οικογένεια».

Τί σημαίνει «κυριαρχία πάνω στην φύση»;

Κατά τον Ένγκελς «η κυριαρχία πάνω στην φύση» είναι το πιο προηγμένο στάδιο εξέλιξης των ανθρώπων και συντελείται υποχρεωτικά: «Οι ιροκέζοι χρειάζονται πολύ ακόμα για να κυριαρχήσουν πάνω στην φύση». Αυτό το «πολύ ακόμα» περιγράφεται βήμα-βήμα στις επόμενες παραγράφους ως ο μηχανισμός που στους Αθηναίους επέφερε με αναπόφευκτο τρόπο την «ανατροπή του καθεστώτος των γενών». Και όλα μοιάζουν να διατυπώνονται με μεγάλη ευστοχία και ακρίβεια γιατί πράγματι έτσι μοιάζει να κατέρρευσαν οι φυλές και τα γένη μέσα στον κόσμο του εμπορίου και του χρήματος.

Αυτό που αδυνατεί ωστόσο να διακρίνει ο Ένγκελς είναι πως οι Ιροκέζοι κατείχαν έναν πολιτισμό που με συνειδητό τρόπο αδιαφορούσε ολότελα για την «κυριαρχία πάνω στην φύση», θα είμασταν μάλιστα ακριβέστεροι αν λέγαμε ότι την εχθρεύονταν και για αυτό τηρούσαν κανόνες που διατηρούσαν την ισορροπία με το περιβάλλον και τους πόρους. Ίσως, αυτή η στάση να είναι πολύ λιγότερο μαγική από όσο φαντάζει στα μάτια μας καθώς αντικατοπτρίζει την δύναμη της γνώσης που συντηρήθηκε μέσα από την παράδοση: οι πρώτοι άποικοι της ηπείρου προκάλεσαν τον αφανισμό τόσων πολλών θηλαστικών ώστε στο τέλος κινδύνεψαν να αφανιστούν και οι ίδιοι από την πείνα.

Αξίζει όμως να σημειώσουμε κάτι πιο σημαντικό: αν λέμε πως οι Ιροκέζοι εχθρεύονταν την κυριαρχία πάνω στην φύση καθώς είχαν επίγνωση των καταστροφικών επιπτώσεών της, η κυριαρχία πάνω στον άνθρωπο τούς ήταν κάτι το ολότελα αδιανόητο. Η υποδούλωση ανθρώπων από ανθρώπους υπερέβαινε την φαντασία τους, πόσο μάλλον η μετατροπή ολόκληρων κοινοτήτων σε παραγωγικά κοπάδια.

Ο Ένγκελς δεν είχε διακρίνει αυτό που μοιάζει για μας σήμερα οφθαλμοφανές, πως δηλαδή, πριν από την δημιουργία της ατομικής ιδιοκτησίας, του χρέους, και της υποδούλωσης μέσα στην φυλή, υπάρχει -έχει επιβληθεί και τα ελληνικά φύλα την αναπαράγουν καθώς μετακινούνται- η πολεμική υποδούλωση, η μετατροπή των αιχμαλώτων πολέμου σε ανθρώπινα παραγωγικά κοπάδια. Αυτή η πρακτική είχε ήδη τότε εκκινήσει πριν 2.000 χρόνια και εξαπλωνόταν με βαρύ και αργό βηματισμό έχοντας ως επίκεντρο την Μεσοποταμία, καταστρέφοντας δια παντός στο πέρασμά της την ακεραιότητα των προσώπων και των γενών, και διαμορφώνοντας έναν πρωτόγνωρο κόσμο.

Η ιδιοκτησία πάνω στον άνθρωπο, υπάρχει πριν από την ιδιοκτησία στην γη, ή έστω ταυτίζεται χρονικά: ο αιχμάλωτος χρησιμοποιεί την ίδια γη από την οποία μέχρι πρότινος βιοποριζόταν ο ίδιος, για να συντηρεί τον εαυτό του και να παράγει τα πλούτη του αφέντη του.

Ο καταναγκασμός, η κυριαρχία πάνω στους ανθρώπους δεν αποτελεί μία ιστορικά αναπόφευκτη συνέχεια στην εξέλιξη των ανθρώπινων κοινωνιών, ένα συνεπακόλουθο της «κυριαρχίας πάνω στην φύση». Αποτελεί μία επινόηση που έγινε από συγκεκριμένους ανθρώπους, σε συγκεκριμένες συγκυρίες και εξαπλώθηκε εξαιτίας των αυτοματισμών που παρήγαγε και παράγει.

Τίθεται λοιπόν και εδώ ένα ζήτημα ορολογίας

Έχει όμως σημασία να διατυπώνουμε διαφωνίες για το παρελθόν από την στιγμή που συμφωνούμε στην περιγραφή των σύγχρονων μηχανισμών εκμετάλλευσης και εξουσίας;
Η σημασία των λέξεων είναι μέγιστη, είναι αυτή που περιγράφει το πλαίσιο των νοημάτων, το πλαίσιο των συλλογισμών μας, και εντέλει, το συνολικό πλαίσιο της πολιτισμικής μας υπόστασης.

[σχόλιο για τον συμβολικό λόγο: https://proxeiro-tetradio.blogspot.com/2020/06/blog-post.html]