- Το ένα θεμέλιο είναι η διαμόρφωση και συνεχής διεύρυνση των συνεργασιών ενός ενιαίου μετώπου το οποίο διατυπώνει και κινείται εντός συνταγματικών αρχών αποδεκτών από όλα τα μέρη που το απαρτίζουν.
- Το άλλο θεμέλιο είναι η αναγνώριση, διαμόρφωση, αποδοχή και υπεράσπιση σε όλα τα πεδία κοινωνικής οργάνωσης της ποικιλομορφίας η οποία αναπτύσσεται εντός των συμφωνημένων από όλα τα μέρη του ενιαίου μετώπου συνταγματικών αρχών.
20260718
Για μια ουσιαστική προοδευτικότητα
20260627
"Δεν ενδιαφέρομαι για την τέχνη", ή αλλιώς, "τί είναι πολιτισμός;"
[Εισαγωγή]
Στάθηκα δίπλα στον Γκέμπελς και θαυμάζαμε μαζί τις Καρυάτιδες. Συζητήσαμε σχεδόν συντετριμμένοι για την απώλεια του αγάλματος της Αθηνάς από τον ναό του Παρθενώνα.
"Τίποτα από αυτά δεν θα είχε υπάρξει αν δεν είχε ποτιστεί η γη της Μήλου με το αίμα των κατοίκων της", μου εκμυστηρεύτηκε χαμηλόφωνα. Με ένα νεύμα συμφώνησα.
Μετά κατηφορίσαμε στους σύγχρονους χώρους τέχνης και δημιουργίας. Αυτούς που φέρουν τα ονοματεπώνυμα των δωρητών τους, οι οποίοι έζησαν ανάμεσά μας, αλλά και πάνω από εμάς. Αυτούς που μετά θάνατον δέχτηκαν να μοιραστούν λίγη από την υπερκόσμια αίγλη τους με τους υποτακτικούς τους, υπενθυμίζοντάς έτσι την οφειλόμενη ευγνωμοσύνη προς τα πρόσωπά τους.
Στ' αλήθεια τώρα,
αποφεύγω αυτούς τους χώρους. Μου θυμίζουν τα χρυσαφικά των παπάδων και όλες τις γκροτέσκ μεταμφιέσεις των ανθρώπων της εξουσίας. Μου θυμίζουν τους "στολισμένους όρθιους πίθηκους που προσπαθούν να μας πείσουν για την ανωτερότητά τους" όπως λέει ο Αντρέας Γεωργίου στο Τέλειο Κράτος.
Η τέχνη, θεωρούν κάποιοι, επιβεβαιώνει την ύπαρξη του πολιτισμού.
Ας αναρωτηθούμε όμως: ο πολιτισμός προσδιορίζεται από τα καλλιτεχνικά δημιουργήματα ή από την ποιότητα των ανθρώπινων και κοινωνικών σχέσεων; Πιο απλά: Μπορούμε να παράγουμε καλλιτεχνικά δημιουργήματα με τα κόκαλα ανθρώπων που δολοφονούμε; Ο Γκέμπελς τί θα απαντούσε;
[Πρώτο μέρος]
Μία καλή φίλη είπε πως αυτή η προσέγγιση είναι "γκεμπελική", το να προσπαθώ δηλαδή αυθαίρετα να ταυτίσω την αντίθετη άποψη από την δική μου με έναν άνθρωπο που του αποδίδουμε τερατόμορφες ιδιότητες.
Δυστυχώς όμως, ούτε ο Γκέμπελς ήταν κάτι διαφορετικό από άνθρωπος, αλλά ούτε και η άποψή μου τελικά διαφέρει από εκείνην που, ίσως αυθαίρετα, του αποδίδουμε:
Και βέβαια μπορούμε να παράγουμε καλλιτεχνικά δημιουργήματα με τα κόκαλα ανθρώπων που δολοφονούμε.
Το πρόβλημα σε αυτήν την πρόταση δεν βρίσκεται στο τί είδους καλλιτεχνικά δημιουργήματα παράγουμε, αλλά στο ότι μπορούμε να διαπράττουμε μαζικούς φόνους, να τους δικαιολογούμε, και πολύ περισσότερο να τους υμνολογούμε αδιαλείπτως από την εποχή του Ομήρου έως σήμερα. Η τέχνη κινείται μέσα στο εκάστοτε πλαίσιο που ορίζεται από την ποιότητα των ανθρώπινων σχέσεων. Αν δίνουμε βραβεία Ειρήνης με τα χρήματα ενός πολεμοκάπηλου, αν κάνουμε πολέμους στο όνομα του θεού της αγάπης, αν δυναστεύουμε κοινωνίες ολόκληρες στο όνομα της ελευθερίας και της δημοκρατίας τότε μέσα σε αυτό το πλαίσιο θα κινείται και η τέχνη μας.
Είναι έτσι όμως; Και η Γκερνίκα, η Κραυγή, η Αντιγόνη, ο Πόλεμος και Ειρήνη, ο Λόρκα, ο Ριβέρα και ο κατάλογος που δεν τελειώνει;
[Δεύτερο μέρος]
Οι ανάγκες που μας οδηγούν στο να δημιουργούμε καλλιτεχνικά έργα είναι πολυδιάστατες, και διαρκώς σε αμφίδρομη διαδικασία με την εξίσου πολυδιάστατη, προσωπική και συλλογική, διάνοιά μας. Ο πολιτισμός μας που είναι εδραιωμένος στον πόλεμο και τον καταναγκασμό, προσπαθεί, με διάφορα προσχήματα, να αποκρύπτει την γενεσιουργό του αντίφαση: πως δηλαδή ξεχωρίζει τους ανθρώπους σε ανώτερους και κατώτερους, σε εκμεταλλευτές και εκμεταλλευόμενους, σε κυρίαρχους και υποταγμένους. Πυλώνας αυτής της προσπάθειας είναι το ιδεολόγημα πως, από την μία, είναι η "φυσική" τάξη που επιβάλλει την υφιστάμενη κοινωνική "τάξη", και από την άλλη, πως κάθε κρατική οντότητα αποτελεί ένα ενιαίο σύνολο ανθρώπων με κοινά συμφέροντα.
Δεν μοιάζει όμως αυτό το ιδεολόγημα να είναι ικανό να καταργήσει την αντίφαση που γεννά ο πολιτισμός του πολέμου και του καταναγκασμού. Άλλωστε, θα ήταν ολότελα παράδοξο ένα ιδεολόγημα να ήταν ικανό να καταργήσει την συνείδηση των ανθρώπων ή να χαλιναγωγήσει το σύνολο της δημιουργικότητάς τους. Έτσι, υπάρχει πάντα ένα μέρος της παραγωγής κ α ι καλλιτεχνικών έργων με προέλευση πέρα από τον έλεγχο των κυρίαρχων κέντρων.
[Τρίτο μέρος]
Παρ' όλα αυτά, το ιδεολόγημα των κυρίαρχων διεκδικεί εκ μέρους τους, συνολικά, την πατρότητα των επιστημών, των τεχνολογιών, των τεχνών, αλλά και της ίδιας της έννοιας του πολιτισμού σε οποιαδήποτε έκφανσή του. Αυτή η υποτιθέμενη πατρότητα είναι που δίνει στους κυρίαρχους το αναγκαίο κύρος και την πειθώ που, ως υποτελείς τους, μας κατευνάζει και μας αδρανοποιεί.
Το κύρος που προέρχεται από την κατοχή καλλιτεχνικών έργων, η οριοθέτηση της καλλιτεχνικής παραγωγής, οι μορφές χρηματοδότησης, η απόδοση της καλλιτεχνικής παραγωγής και της αξιολόγησης αποκλειστικά σε ειδικούς, η αναγωγή των καλλιτεχνικών έργων σε οικονομικά μεγέθη, η διαμόρφωση καλλιτεχνικών ιεραρχιών και καλλιτεχνικών εξουσιών, είναι οι τρόποι με τους οποίους χρησιμοποιείται η τέχνη από τους κυρίαρχους. Αυτοί οι τρόποι επιδιώκεται να διαμορφώνουν τον κορμό της καλλιτεχνικής δημιουργίας από την εποχή του Ομήρου έως σήμερα και για όσο ακόμα θα αποδεχόμαστε να ζούμε σε συστήματα κυριαρχίας και υποτέλειας.
[Επίλογος]
Μερικές σκέψεις που θα πρότεινα ως όρους για την ύπαρξη της ανεξάρτητης καλλιτεχνικής δημιουργίας:
> Η ανεξάρτητη καλλιτεχνική σκηνή εδραιώνεται καταρχήν στην ποιότητα των ανθρώπινων σχέσεων που επιδιώκει να διαμορφώνει.
> Η ανεξάρτητη καλλιτεχνική σκηνή δεν αποτελεί προθάλαμο της κεντρικής σκηνής.
> Η ανεξάρτητη καλλιτεχνική σκηνή δεν αποτελεί τον ιδανικό χώρο ιδεολογικοποίησης της κακεντρέχειας.
> Η ανεξάρτητη καλλιτεχνική σκηνή είναι ο φυσικός χώρος ελεύθερης έκφρασης όλων ανεξαιρέτως των ανθρώπων.
> Η ανεξάρτητη καλλιτεχνική σκηνή ψάχνει τρόπους ώστε η καλλιτεχνική παραγωγή, όποια και να είναι η προέλευσή της, να απευθύνεται σε όλους τους ανθρώπους.
> Η ανεξάρτητη καλλιτεχνική σκηνή δεν διαμορφώνει ιεραρχίες και εξουσίες.
> Η ανεξάρτητη καλλιτεχνική σκηνή δεν μετατρέπει τα επιτεύγματά της σε οικονομικά μεγέθη αλλά ούτε και αναγνωρίζει τέτοια μεγέθη σε οποιαδήποτε επιτεύγματα των ανθρώπων.
> Η ανεξάρτητη καλλιτεχνική σκηνή σκιαγραφεί, προτείνει και εφαρμόζει στον βαθμό των δυνατοτήτων της έναν πολιτισμό που δεν περιλαμβάνει την αντίφαση του πολιτισμού των κυρίαρχων.
> Η ανεξάρτητη καλλιτεχνική σκηνή μπορεί να παραμένει ανεξάρτητη ακόμα και δεσπόζοντας στην κεντρική σκηνή όταν μπορεί να επιβάλλει τους όρους της και εφόσον δεν αποποιείται το αξιακό της σύστημα.
[Μικρό δρώμενο: https://youtu.be/eUKzSr5g-Z0?si=1ZYVdcu7TZl_0p-H]
20260515
Ένα χάπι για τον Βλαδίμηρο Μαγιακόφσκι / Σημείωμα για τα δύο κορίτσια που πέταξαν ακούγοντας μουσική
"...
Παραμερίστε.
Δεν θα μου φράξετε το δρόμο.
Κοιτάχτε
αποκεφάλισαν ξανά τ’ αστέρια
ματωμένος ουρανός σα σφαγείο.
Έι, εσύ! Ουρανέ!
Βγάλ’ το καπέλο σου.
Εγώ περνάω.
Ησυχία!
Κοιμάται η οικουμένη
ακουμπώντας το τεράστιο αυτί της
πάνω στο χέρι της το ολόστικτο
απ’ τα τσιμπούρια των άστρων."
Πέταξαν, έχοντας δυνατά μουσική στ' αυτιά τους. Θα ήθελα να ήξερα τί άκουγαν. Ποιά είναι η υπόκρουση που διάλεξαν αυτά τα πλάσματα του μέλλοντος για το τέλος;
Μετά ξεχύθηκαν οι κανονικοποιητές, όλοι αυτοί που έχουν κάνει τον φόβο σημαία, που αραδιάζουν ασυναρτησίες για να δικαιολογούν την προδοσία, που κάνουν καριέρες με ειδικότητα το τίποτα, που φιμώνουν με μέγιστη επιμέλεια την ίδια τους την σκέψη, που ζέχνουν τόσο πολύ ώστε να μην αντιλαμβάνονται ότι η ύπαρξή τους είναι ήδη ένα κουφάρι.
Χωρίς αμφιβολία, αν για μια στιγμή κάποιο μυθικό ιερό πνεύμα τούς χάριζε την εικόνα τους στον καθρέφτη θα ορμούσαν στο κενό αλαλάζοντες. Και τότε τα πλάσματα του μέλλοντος θα έφερναν το μέλλον, χωρίς βωμούς, χωρίς ανθρωποθυσίες.
Υποκλίνομαι μπροστά σε αυτά τα πλάσματα του μέλλοντος, στην αγάπη τους, στην απελπισία τους, στην δύναμή τους, στην ομορφιά του κόσμου που φέρνουν.
"Την σκέψη σας που νείρεται
πάνω στο πλαδαρό μυαλό σας
σάμπως ξυγκόθρεφτος λακές
σ’ ένα ντιβάνι λιγδιασμένο,
εγώ θα την τσιγκλάω
επάνω στο ματόβρεχτο κομμάτι της καρδιάς μου
φαρμακερός κι αγροίκος πάντα
ως να χορτάσω χλευασμό.
Εγώ δεν έχω ουδέ μιαν άσπρη τρίχα στην ψυχή μου
κι ουδέ σταγόνα γεροντίστικης ευγένειας.
Με την τραχειά κραυγή μου κεραυνώνοντας τον κόσμο,
ωραίος τραβάω, τραβάω,
εικοσιδυό χρονώ λεβέντης.
..."
![]() |
| Τα ποιητικά αποσπάσματα είναι από το τέλος και την αρχή του ποιήματος "Σύννεφο με παντελόνια" του Βλαδίμηρου Μαγιακόβσκι |
20260426
Το ισλάμ, ο χριστιανισμός και οι κοινωνίες σε πόλεμο
Είναι άστοχο οι εξεγερτικές συμπεριφορές να αποδίδονται σε θρησκευτικές διδασκαλίες. Το ερώτημα που θα έπρεπε να διατυπώνουμε είναι το εξής: ποιές αιτίες επιτρέπουν σε μία δεισιδαιμονική πρόσληψη του κόσμου να κρύβει τους κοινωνικούς πολέμους πίσω από προσωπεία; Αυτά ακριβώς τα προσωπεία είναι που συντηρούν την αδυναμία μας να διακρίνουμε και να αναλύσουμε διαλεκτικά τον πόλεμο των κυρίαρχων κοινωνιών με τις υπόδουλές τους.
Κάθε θρησκεία, χωρίς εξαιρέσεις, διδάσκει και εφαρμόζει τον δικό της τύπο κοινωνικής οργάνωσης. Το χριστιανικό κίνημα από την αφετηρία του έπραξε ακριβώς αυτό, δημιουργώντας εξισωτικές κοινωνίες αντίπαλες των κυρίαρχων Ιουδαϊκών και Ρωμαϊκών. Όταν αυτές οι κοινωνίες γιγαντώθηκαν έγιναν βίαιες, εξουσιαστικές και εντέλει αντέγραψαν και αφομοίωσαν τα κύρια χαρακτηριστικά των μέχρι πρότινος πολέμιών τους. Οι χριστιανοί όταν είχαν την δυνατότητα κατέστρεψαν με αμείλικτο τρόπο τα σύμβολα των καταπιεστών τους αλλά και τους ίδιους τους καταπιεστές τους, και όχι μόνο. Η αγάπη και η αδελφοσύνη ήταν πρακτικά πλέον παρελθόν.
Ο χριστιανισμός έκτοτε υπάρχει ως μία βαθιά αντίφαση και συνεχής ρήξη μεταξύ των αρχικών διδασκαλιών του και της σύμπλευσής του με τις κοινωνίες των κυρίαρχων.
Ο συντηρητισμός που εκφράζεται μέσα από την καταπίεση των γυναικών, αλλά και του ερωτισμού γενικά, συναντιέται κατά περιόδους σε κάθε κίνημα που επιδιώκει τον εξισωτισμό. Είναι πανάρχαιος κανόνας, πως, ό,τι μπορεί να επιθυμήσει ο καθένας θέτοντας σε κίνδυνο την συνοχή της κοινότητας πρέπει να είναι απαγορευμένο. Αυτό αποτελεί θεμελιώδη αρχή του ανθρώπινου πολιτισμού πάνω στην οποία χτίστηκαν οι θρησκείες και τα κοινωνικά συστήματα.
Ο ισλαμισμός χρησιμοποιεί με αυστηρότητα τον συντηρητισμό που αφορά την καταπίεση των γυναικών και του ερωτισμού προσδίδοντας έτσι στην κοινωνία ένα πειστικό προσωπείο εξισωτισμού, υπενθυμίζοντας μεν από την μία πως το βασικό διακύβευμα για τους ανθρώπους είναι η σεξουαλική ικανοποίηση, από την άλλη όμως παραπλανώντας και αποστρέφοντας το βλέμμα των καταπιεσμένων από αυτούς που με τον πλούτο τους μπορούν να εξαγοράζουν την πρόσβαση σε οποιαδήποτε "αμαρτία".
... . Στην πραγματικότητα όμως επιβάλλει ένα σύστημα ανισοτήτων που αναιρείται μόνο στην υπόσχεση της προσδοκούμενης μετά θάνατον ζωή. Στον ισλαμισμό, ο οποίος είναι με απόλυτο τρόπο δημιούργημα της εξουσίας, δεν ενυπάρχει κάποια αντίφαση ανάλογη με αυτήν που υπάρχει στον χριστιανισμό. Η εξουσία και η ιεραρχία αποτελούν εγγενή χαρακτηριστικά του.
...
Τόσο ο χριστιανισμός όσο και ο ισλαμισμός στην αφετηρία τους υπόσχονται την ισοτιμία έστω και μετά θάνατον.
...
20260324
Το ευαγγέλιο του περισπούδαστου κακούργου
Φίλοι και σύμμαχοι, χρωστούμε πολύ μεγάλη ευγνωμοσύνη στους θεούς, επειδή μας έδωσαν την δυνατότητα να πετύχουμε αυτά για τα οποία πιστεύαμε ότι είμαστε άξιοι.
Διότι τώρα έχουμε πολλή και εύφορη γη και ανθρώπους που καλλιεργώντας την θα μας συντηρήσουν. Έχουμε ακόμη και σπίτια και τα αναγκαία εφόδια μέσα σ’ αυτά.
Και κανείς βέβαια από σας κατέχοντας αυτά ας μην πιστέψει ότι έχει ξένα πράγματα. Διότι υπάρχει παντοτινός νόμος ανάμεσα σ’ όλους τους ανθρώπους, δηλαδή, όταν κυριευτεί η πόλη αυτών που πολεμούν, να ανήκουν σ’ εκείνους που την κυρίευσαν και η ζωή και τα υλικά αγαθά όσων βρίσκονται μέσα σ’ αυτή την πόλη.
Λοιπόν δεν θα έχετε με αδικία ό,τι έχετε, αλλά από φιλανθρωπία δεν θα τους στερήσετε, αν τους αφήσετε να έχουν κάτι. …
Θερσίτης, η εξέγερση του αυλικού ποιητή
... Γιε του Ατρέα, πάλι κακιωμένος είσαι; Τι σου λείπει πια; Γεμάτες χαλκό είναι οι σκηνές σου και μέσα σ’ αυτές σε περιμένουν πολλές πανέμορφες γυναίκες που εμείς οι Αχαιοί σε σένα πρώτο-πρώτο παραδίνουμε, όποτε κυριεύουμε μια πόλη. Έχεις ανάγκη κι από άλλο χρυσάφι που κάποιος από τους Τρώες θα σου φέρει ως λύτρα για το γιο του που θα τον έχω αιχμαλωτίσει εγώ ή άλλος Αχαιός; Ή μήπως θέλεις κανένα δροσερό κορίτσι για να σμίγεις γλυκά μαζί του και να το ’χεις χωριστά από τους άλλους, μόνο για τον εαυτό σου; Δεν ταιριάζει σε σένα που είσαι άρχοντας να τυραννάς τους Αχαιούς. Κακομοίρηδες, τρομάρα σας, γυναίκες κι όχι άνδρες Αχαιοί! Πάμε να γυρίσουμε στην πατρίδα με τα πλοία μας κι ας τον αφήσουμε τούτον εδώ στην Τροία να χαίρεται τα τιμητικά του δώρα. Έτσι για να καταλάβει αν εμείς τον βοηθήσαμε ή δεν τον βοηθήσαμε σε τίποτα. ...
20260319
Λέξεις και κυριαρχία. Μελέτη και σκέψεις πάνω στο βιβλίο του Johann Chapoutot, Libres d'obeir
Johann Chapoutot, Libres d'obeir, Ελεύθερος να υπακούς, Εκδόσεις Άγρα
Λεξιλόγιο της ναζιστικής θεωρίας
- menschenfuhrung, μάνατζμεντ, καθοδήγηση στο πλαίσιο της ενότητας της φυλής
- volksgenossen, φυλετικοί σύντροφοι
- leistungsfahig, αποδοτικός, παραγωγικός, κερδοφόρος
- leistung, εντατική δράση
- menchenmaterial, ο άνθρωπος μηχανή-εργαλείο-αντικείμενο
- leistungsunfahige, μή παραγωγικά μή αποδοτικά άτομα
- lebensunswurdige Menschen, άνθρωποι ανάξιοι να ζουν
- leere Menschenhulsen, ανθρώπινα σώματα-άδειοι φάκελοι
- Jedem das Seine, στον καθένα αυτό που του αναλογεί
- Kraft durch Freude, δύναμη μέσω της χαράς (κρατική συνδικαλιστική υπηρεσία KdF)
- Amt Schonheit der Arbeit, η ομορφιά της εργασίας (παράρτημα του KdF)
- fanatischer Wille, η φανατική θέληση
- Leistungsgemeinschaft, κοινωνία παραγωγής και αποδοτικότητας
- Betriebsgemeinschaft, αλληλεγγύη εργατών και αφεντικών
- Mitbestimmung, ομαδική λήψη αποφάσεων (αφεντικά και εργάτες)



