Γιατί ο Ρούμπιο θαυμάζει τους αρχαίους Έλληνες;
Στην ελληνική κλασσική αρχαιότητα αποδίδονται μέγιστες τιμές από όλες τις θεσμικές εκφάνσεις του σύγχρονου "δυτικού κόσμου". Ακμάζουσες και παρακμάζουσες δημοκρατίες, ολιγαρχίες και φασιστικά καθεστώτα, ιδρύματα, πανεπιστήμια, ινστιτούτα, πολιτικές περσόνες και καλλιτέχνες, όλοι διαγκωνίζονται για να ετεροφωτιστούν από το νεφελώδες μεγαλείο του Παρθενώνα και της Αθηναϊκής Δημοκρατίας. Ακόμα και στο υποσυνείδητο όλης της ανθρωπότητας έχει εδραιωθεί ένας θαυμασμός για τα επιτεύγματα των αρχαίων Ελλήνων, και κάθε σύγχρονος κάτοικος της Ελλάδας αισθάνεται κληρονόμος ενός ασύγκριτου μεγαλείου και μιας παγκόσμιας πυξίδας.
Πέρα από τις εκάστοτε φαντασιακές προσεγγίσεις, ο αρχαίος ελληνικός κόσμος προσέφερε όντως το θεμέλιο πάνω στο οποίο οικοδομήθηκε ο σύγχρονος "δυτικός κόσμος". Ένα ιδανικό συνονθύλευμα δημοκρατικών κανόνων, εξισωτικών παραδόσεων, δουλείας, ιεραρχικών συγκροτήσεων, στυγνής πατριαρχίας, εμπορικών εξερευνήσεων και ληστρικών επιδρομών, υψηλής αισθητικής, σοφίας, και χυδαίου τυχοδιωκτισμού. Η θεωρητικοποίηση και κανονικοποίηση ενός κόσμου κυρίων και δούλων, στον οποίο οι κυρίαρχοι δεν είναι σατραπικές μονάδες αλλά ολόκληρες κοινωνίες που λειτουργούν δημοκρατικά για τα μέλη τους, παρέχει το ιδανικό πρότυπο αλλά και άλλοθι σε κάθε εκμεταλλευτή που αναζητά μια εξωραϊσμένη εικόνα της απανθρωπιάς του.
Μία κοινωνία ελεύθερων ανθρώπων, ερευνητών, φιλοσόφων και πολεμιστών, που με την πολυπραγμοσύνη τους κυριεύουν, ακόμα και μόνο με το κλέος τους, την ανθρωπότητα. Αυτό είναι το επίτευγμα των αρχαίων που επιλέγουμε να προβάλλουμε και να θαυμάζουμε σύσσωμοι, κορδωμένοι εκμεταλλευτές και μαγεμένοι εκμεταλλευόμενοι. Άλλωστε, αν και κανείς από τους κορδωμένους εκμεταλλευτές δεν θα το ομολογήσει στους μαγεμένους υποτακτικούς του, η ύπαρξη δούλων και πατριαρχίας δεν είναι και τόσο κακή ιδέα. Έτσι, κάθε φορά που οι υποτακτικοί παραμαγεύονται από τα κελεύσματα των αφεντικών τους, αυτοί μεθοδικά και συγκροτημένα προωθούν τα αντίστοιχα "δημοκρατικά" νομοθετήματα. Όταν δε τα προσχήματα περιττεύουν, μία κλασσική σφαγή, ένα αιματοκύλισμα, αποτελεί μια διαχρονικά δοκιμασμένη, ασφαλή και κυρίως ειλικρινή, διευθέτηση των κοινωνικών "εκκρεμοτήτων".
![]() |
| Marco Rubio in Athens, 2026.10.07, Photo via U.S. Department of State |
Τί έχουμε να μάθουμε από τους αρχαίους Έλληνες;
Η κλασσική αρχαιότητα μας αποκαλύπτει ένα μοναδικό εργαλείο για να κατανοήσουμε αυτό που ονομάζουμε "δυτικός πολιτισμός". Μέσα από τα κλασσικά κείμενα, ξεκινώντας από την Ιλιάδα και την Οδύσσεια, τους μύθους, και φτάνοντας στα θεατρικά έργα, μας αποκαλύπτεται μια ιδεολογική αντιπαράθεση της οποίας το αποτέλεσμα καθόρισε τον κόσμο μας. Θα μπορούσαμε να πούμε πως σε κομβικά σημεία της, η Ελληνική Γραμματεία αποκαλύπτει την ζωντανή και σε εξέλιξη ακόμα τότε διαπραγμάτευση με ένα άγνωστο σε εμάς παρελθόν. Αναγνωρίζοντας αυτόν τον μηχανισμό, μπορούμε να δούμε πίσω από τα γραφόμενα των κειμένων τί είναι αυτό που επιδιώκεται να αναιρεθεί ή να αποκρυφτεί. Με αυτό το εργαλείο μπορούμε να διακρίνουμε το προγενέστερο κοινωνικό περιβάλλον των κυρίαρχων κοινωνιών αλλά ίσως και των υπόδουλων.
Στην Ιλιάδα, τα Ομηρικά Κείμενα ξεκινούν με την ακύρωση της αρχέγονης παράδοσης της εξωγαμίας και την διδασκαλία του νέου ρόλου της γυναίκας ως κτήματος του πολεμιστή. Η εκστρατεία στην Τροία διδάσκει-προπαγανδίζει την ακύρωση του δικαιώματος της γυναίκας να ερωτεύεται, να επιλέγει σύντροφο, και το σημαντικότερο ίσως, και δεδομένο για το μεγαλύτερο μέρος της ανθρωπότητας μέχρι εκείνη την στιγμή[1], να παντρεύεται έξω από την κοινότητά της.
Στην Οδύσσεια, τα Ομηρικά Κείμενα ολοκληρώνονται πάλι με την διδασκαλία του νέου ρόλου της γυναίκας, αυτή την φορά όχι μόνο ως κτήματος του πολεμιστή, αλλά και ως γεννήτορος του υιού, και κληρονόμου του πλούτου που έκλεψε ο πατέρας.
Στο ίδιο σημείο μαζί με τον κρίσιμο υποβιβασμό της γυναίκας σε αντικείμενο προπαγανδίζεται και επισφραγίζεται κάτι εξίσου σημαντικό: ο πατέρας ληστής, μαζί με τον κληρονόμο του δολοφονεί τους "μνηστήρες", το σύμβολο των ισότιμων, από τους οποίους η βασίλισσα θα μπορούσε μέχρι εκείνη την στιγμή να διαλέξει τον νέο βασιλιά. Ο τοτεμικός εξισωτισμός καταργείται μεμιάς μέσα από μια παράδοξη, ανάστροφη διαδικασία, όπου ο ένας, ο άνακτας, εξοντώνει τους πολλούς αντί οι πολλοί να εξοντώνουν τον ένα.
Ανάλογο συμβάν συναντάμε στην Ορέστεια του Αισχύλου[2], όπου η βασίλισσα (Κλυταιμνήστρα) ασκεί το δικαίωμά της να αντικαταστήσει τον βασιλιά (Αγαμέμνονα) δολοφονώντας τον. Στην Ορέστεια εμφανίζεται ο διεκδικητής της κληρονομιάς και υιός του Αγαμέμνονα, ο Ορέστης, ο οποίος δολοφονεί τόσο τον νέο βασιλιά όσο και την μητέρα του με εντολή του θεού Απόλλωνα. Ωστόσο, το έγκλημα της μητροκτονίας θεωρείται τόσο αδιανόητο και ανίερο ώστε οι χθόνιες θεότητες, οι Ερινύες, τον κατατρέχουν ασταμάτητα ζητώντας την τιμωρία του. Στον νέο κόσμο όμως που έχει ήδη εγκαθιδρυθεί, η κεντρική ιερή θέση της μητέρας έχει αντικατασταθεί από αυτή του πατέρα-πολεμιστή. Δικάζεται λοιπόν ο Ορέστης και η ισοψηφία των Αθηναίων δικαστών ανατρέπεται από την τελική ψήφο της θεάς Αθηνάς υπέρ του. Η πατριαρχία αποτελεί εφεξής αδιαμφισβήτητο ανθρώπινο και θεϊκό νόμο. Το ενδιαφέρον εδώ είναι πως αυτή η διαπραγμάτευση συντελείται στον 5ο αιώνα π.Χ. πολλούς αιώνες μετά την κατάλυση της μητρικής γραμμής στις κοινωνίες των δουλοκτητών.
, μια αδιανόητη συνθήκη για τους περισσότερους πολιτισμούς που δεν γνώριζαν την πειρατεία και την δουλοκτησία,
...
...
Αν και τα περισσότερα από τα δεδομένα που έχουμε σήμερα στην διάθεσή μας καταγράφηκαν κατά την κλασσική αρχαιότητα, υπάρχουν πολύτιμες γνώσεις που προέρχονται από προγενέστερες περιόδους. Στον ελλαδικό χώρο πολύ πριν την κλασσική αρχαιότητα έχουμε αποσπασματικά δεδομένα από τα επιτεύγματα πολιτισμών με χαρακτηριστικά που δεν είναι μετρήσιμα με βάση τις δικές μας αντιλήψεις για την κοινωνική συγκρότηση, όπως για παράδειγμα στις Κυκλάδες και στην Κρήτη. Δεν γνωρίζουμε αν και πώς αυτοί οι πολιτισμοί με τα εξισωτικά χαρακτηριστικά τους επηρέασαν την σκέψη των νεοερχόμενων ελληνικών φύλων. Αντίστοιχες παραδόσεις και μορφές κοινωνικής συγκρότησης θα μπορούσαν εξίσου να προέρχονται από τις παραδόσεις των ίδιων των νεοερχόμενων φυλών.
...
[1] https://en.wikipedia.org/wiki/Exogamy
[2] https://en.wikipedia.org/wiki/Oresteia
https://en.wikipedia.org/wiki/Matrilineality









