Ο πόλεμος που έρχεται και ο πόλεμος που ζούμε

Εισαγωγή

Το κίνητρο για την συγγραφή αυτών των σημειώσεων δεν είναι φιλολογικό. Αν δεν αναγνωρίσουμε το απάνθρωπο θεμέλιο που συγκροτεί την σύγχρονη κοινωνική οργάνωση και τα κράτη, θα είναι εσαεί αδύνατον να απαλλαγούμε από την απανθρωπιά που ταλανίζει τις ζωές μας.

Όσο οι ζωές μας και ο διανοητικός και υλικός πλούτος παραδίδονται στα χέρια αχόρταγων και νοσηρών ανθρώπων για να σπαταλώνται στους αέναους ανταγωνισμούς τους, ολόκληρη η ανθρωπότητα θα είναι υπόδουλη αλλά και αναξιοπρεπής.

Υπάρχει ένα θεμελιώδες σφάλμα σε κάθε προσέγγιση που κάνουμε στα φλέγοντα προβλήματα της κοινωνίας: Κατανοούμε και αντιμετωπίζουμε την κοινωνία ως ένα σύνολο ανθρώπων οι οποίοι, παρόλες τις διαφορές τους, παραμένουν αφοσιωμένοι σε ένα ευρύτερο κοινό πλαίσιο συμφερόντων τα οποία, διαφορές και κοινά συμφέροντα, ρυθμίζονται μέσα από την λειτουργία μιας ενιαίας κοινωνικής οργάνωσης που ονομάζεται Κράτος. Θεωρούμε δηλαδή πως το Κράτος είναι ταυτόσημο με την κοινωνία και πάνω σε αυτή την θεώρηση χτίζουμε τις κοινωνικές προσεγγίσεις μας. 

Επιδίωξη αυτών των σημειώσεων είναι να αναγνωρίσουμε πως το Κράτος δεν εκφράζει μία ενιαία κοινωνία, αλλά είναι ο μηχανισμός που επιβάλλει και επικυρώνει την κυριαρχία μιας εξουσιαστικής κοινωνίας πάνω σε μία ή περισσότερες υποτελείς της κοινωνίες. Αν δεν εξασκηθούμε να αναγνωρίζουμε το Κράτος ως αυτό που είναι, αλλά προσδοκούμε από αυτό τις φροντίδες μιας στοργικής μητέρας που πάντα φροντίζει τα παιδιά της και αργά ή γρήγορα αναγνωρίζει και διορθώνει τα λάθη της, τότε μπροστά μας θα βρίσκονται οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι.

Γράφει ο Ένγκελς πριν από περίπου 150 χρόνια: "Το καθεστώς των γενών αρχικά δεν ήξερε την δουλεία, επομένως δεν ήξερε και τα μέσα να κρατά σε χαλινάρι αυτή την μάζα ανελεύθερων." -Φρίντριχ Ένγκελς για την γέννηση του Αθηναϊκού Κράτους, "Η καταγωγή της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του Κράτους". Σε αυτό το απόσπασμα ο Ένγκελς περνά για ακόμα μία φορά ξώφαλτσα από την συνειδητοποίηση ότι είναι ακριβώς η επινόηση της υποδούλωσης ο σπόρος που γέννησε την πατριαρχική οικογένεια, την ατομική ιδιοκτησία, και το Κράτος, και όχι κάποια νομοτελειακή εξέλιξη των ανθρώπινων κοινωνιών.

Μία πολύ περιληπτική περιγραφή του κόσμου μας

Ένα κρίσιμο, συγκλονιστικό συμβάν πριν από 5.000 χρόνια εξαπλώθηκε σαν μικρόβιο και καθορίζει σήμερα τις ζωές των ανθρώπων σε ολόκληρο τον πλανήτη. Είναι η θέληση κάποιων ανθρώπων, όχι μόνο να κλέψουν τα αγαθά και την γη άλλων ανθρώπων, αλλά και να τους υποτάξουν σαν να είναι τα οικόσιτα κοπάδια τους.

Είναι η στιγμή που γεννιέται η υποδούλωση. Μια ακραία βίαιη στιγμή που όμως δεν λήγει όπως μια πράξη πειρατείας αλλά συντηρείται στο διηνεκές, καθώς η διατήρηση ανθρώπινων κοπαδιών απαιτεί κι αυτή τσοπανόσκυλα, φράχτες, στρούγκες και ταΐστρες.

Ο μηχανισμός διατήρησης των ανθρώπινων κοπαδιών ονομάζεται Κράτος. Το Κράτος γεννήθηκε ως ένας μηχανισμός διατήρησης, επέκτασης και εμβάθυνσης της υποδούλωσης και εκμετάλλευσης, και παραμένει ως τέτοιο.

Πόσο λίγη σημασία δίνουμε στα λόγια των Ελλήνων οι οποίοι έκθαμβοι και μοιραίοι κατέγραψαν αυτή την κοσμογονία την στιγμή που συντελούνταν...!

Ο Πάλλαντας, Τιτάνας και θεός της πολεμικής τέχνης και εκστρατείας, και η απεχθής και φρικαλέα Ωκεανίδα Στύγα, προσωποποίηση του ομώνυμου ποταμού του Άδη, έκαναν μαζί τέσσερα παιδιά. Τον Ζήλο, την Βία, την Νίκη, και τον Κράτο. Ας συλλογιστούμε λίγο αυτά τα ονόματα:

Ο Ζήλος, η βούληση, ο οίστρος, το πάθος,

Η Βία, ο πόλεμος, ο θάνατος, η επιβολή,

Η Νίκη, η κυριαρχία, η υποδούλωση,

Ο Κράτος, η διατήρηση, η εγκαθίδρυση, η εξουσία.

Ας θυμηθούμε ακόμα τον Κράτο μαζί με την Βία να σέρνουν τον Τιτάνα Προμηθέα, σύμβολο της διαμοιραζόμενης και ελεύθερης γνώσης, στα ύψη του Καυκάσου για να τον αλυσοδέσει ο θεός της εργασίας, ο Ήφαιστος. Με λίγα λόγια, μας λέει ο Αισχύλος πριν από 2.500 χρόνια:

Την ελεύθερη γνώση την αλυσοδένει η εργασία κατ' απαίτηση της εξουσίας!

Επιγραμματικά οι άμεσες επιπτώσεις από την επινόηση του πολέμου ως μέσου παραγωγής

• Διαρκής Πόλεμος: Η υποδούλωση, όπου επικρατεί, καθιστά τον πόλεμο διαρκή. Τα ανθρώπινα κοπάδια δεν κουλαντρίζονται με έναν φράχτη και πέντε τσοπανόσκυλα, παρά μόνο με την συνεχή απειλή βίας.
• Εξουσία: Ο διαρκής πόλεμος απαιτεί την διαρκή πολεμική αρχηγία. Ο ευκαιριακός πολεμικός αρχηγός που συναντάμε στις εξισωτικές κοινωνίες, μετατρέπεται μέσα σε μια στιγμή σε πραγματική εξουσία για να κάτσει έκτοτε όχι μόνο στον σβέρκο των δούλων της φυλής, αλλά και στον σβέρκο της ίδιας της φυλής του.
• Ατομική ιδιοκτησία: Τα λάφυρα -αγαθά, εκτάσεις, κτίσματα, και άνθρωποι, κατανέμονται στους πολεμιστές. Δημιουργείται η νέα πραγματικότητα της ατομικής κτήσης, της ατομικής ιδιοκτησίας.
• Απανθρωποποίηση: Οι υπόδουλοι χάνουν την ανθρώπινη υπόσταση, άντρες και γυναίκες γίνονται λάφυρα, αντικείμενα τα οποία αντιμετωπίζονται ως κοπάδια ζώων.
• Ο πόλεμος ως μέσο παραγωγής: Για τους κυρίαρχους, το μέσο βιοπορισμού, το μέσο παραγωγής, είναι πλέον τα όπλα τους, όχι όμως για το κυνήγι ζώων, αλλά για την υποδούλωση άλλων ανθρώπων μέσω του πολέμου. 
• Σε έναν κόσμο όπου το μέσο παραγωγής είναι ο πόλεμος, οι γυναίκες χάνουν την κεντρική θέση τους στην κοινότητα και περιορίζονται στην τεκνοποίηση κληρονόμων της ιδιοκτησίας και της ισχύος των πολεμιστών.
• Τα περίπλοκα διαπραγματευτικά συστήματα ισορροπιών εντός και εκτός των φυλών καταργούνται και αντικαθίστανται από μία κεντρική αρχή: ο ρυθμιστικός κανόνας των ανθρώπινων σχέσεων θα είναι εφεξής η ισχύς και ο εκβιασμός.

Ένας νέος κόσμος έχει γεννηθεί για να εξαπλωθεί αργά και επώδυνα σε όλα τα μήκη και πλάτη της υφηλίου. Τα δύο μεγαλύτερα εμπόδια σε αυτή την εξάπλωση, όπως μαρτυρούν οι Έλληνες, είναι η αντίσταση των φυλών στην αποδοχή και νομιμοποίηση της βίας και της ληστείας ως μέσου βιοπορισμού, καθώς και η συντελούμενη ύβρις προς τις αρχέγονες παραδόσεις της ανθρωπότητας, στις οποίες η γυναίκα -γεννήτωρ και τροφοδότης, έχει την κεντρική θέση. Έτσι, τα ομηρικά κείμενα -το βιβλίο διδασκαλίας του νέου απάνθρωπου κόσμου, ξεκινούν και τελειώνουν προπαγανδίζοντας τον νέο ρόλο της γυναίκας, υποταγμένης στην ισχύ και την βούληση του νικητή πολεμιστή, ενώ σε όλη την αφήγηση εξυμνείται η λεηλασία και η βία ως ηρωισμός και γενναιότητα.

Αυτόν τον νέο κόσμο διδασκόμαστε επί τουλάχιστον 3.000 χρόνια να τον αναγνωρίζουμε και να τον ονομάζουμε "ανθρώπινο πολιτισμό", ακόμα και "ανθρώπινη φύση". Στην πραγματικότητα ο ονομαζόμενος "ανθρώπινος πολιτισμός" και η "ανθρώπινη φύση" είναι μια επινόηση χυδαίων πολεμοχαρών ανθρώπων η οποία παράγει αυτοματισμούς ικανούς, όπως διαφαίνεται πλέον ξεκάθαρα, να οδηγήσουν ολόκληρη την ανθρωπότητα στην καταστροφή. Αυτή η διατύπωση διόλου δεν επιδιώκει να αναιρέσει ή να υποτιμήσει τα ανθρώπινα επιτεύγματα στις επιστήμες, τις τεχνογνωσίες και τις τέχνες. Υποδηλώνει ωστόσο πως όλα τα ανθρώπινα επιτεύγματα βρίσκονται στην υπηρεσία των πολεμικών κυρίαρχων με σκοπό την μέγιστη απόδοση των ανθρώπινων κοπαδιών, για τις ιδιοτελείς απολαύσεις τους και την μακροημέρευσή τους. 

Ας μην ξεχνάμε: ο Προμηθέας, ο θεός της ελεύθερης γνώσης, βρίσκεται αλυσοδεμένος στον Καύκασο.

Ένας ακαταμάχητος αυτοματισμός και ένας καταστροφικός φαύλος κύκλος

Η επινόηση της μετατροπής των όπλων σε μέσα παραγωγής μέσω του πολέμου επέφερε στις φυλές και στην ανθρωπότητα δευτερεύουσες επιπτώσεις, και το χειρότερο δημιούργησε καταστροφικούς αυτοματισμούς τους οποίους μέχρι σήμερα η ανθρωπότητα αδυνατεί να χαλιναγωγήσει.

Όποιος βρέθηκε και βρίσκεται αντιμέτωπος με την υποδούλωση είχε και έχει τρεις προοπτικές:

1. Να αντισταθεί και να υπερνικήσει τους εισβολείς,
2. Να υποταχθεί είτε έχοντας αντισταθεί είτε όχι,
3. Να φύγει από την περιοχή του εισβάλοντας σε περιοχές άλλων κοινοτήτων.

Στην πραγματικότητα, όποια επιλογή και αν ακολουθηθεί όταν κάποιος βρεθεί αντιμέτωπος με αυτό το σύστημα κυριαρχίας-υποταγής-φυγής γίνεται μέρος του, και εκούσια ή ακούσια θα το αναπαράξει.

Αυτό είναι το ένα σκέλος του φαύλου κύκλου. Δηλαδή, η αντιπαράθεση με ένα μολυσμένο σκέλος της ανθρωπότητας επιφέρει αναγκαστικά την μόλυνση εξαπλώνοντάς την παραπέρα.

Το άλλο σκέλος του φαύλου κύκλου αφορά την αέναη αναζήτηση ισχύος. Όποιος επιβουλεύεται την ελευθερία και τα αγαθά άλλων, αλλά και όποιος επιθυμεί να διατηρεί την ελευθερία του είναι αναγκασμένος να αυξάνει συνεχώς την ισχύ του. Αυτή η πρόταση μπορεί να διατυπωθεί και αλλιώς: όποιος επιθυμεί να διατηρεί την ελευθερία του είναι αναγκασμένος να αυξάνει συνεχώς την ισχύ του, επιβουλεύοντας την ελευθερία και τα αγαθά άλλων.

Αυτό το δεύτερο σκέλος του φαύλου κύκλου προκύπτει καθώς η αρπαγή πόρων και η υποδούλωση, δημιουργούν ένα ακραία ανταγωνιστικό περιβάλλον μέσα στο οποίο κάθε οντότητα έχει την ανάγκη συνεχούς επέκτασης και κατάκτησης πόρων, προτού τα λεηλατήσουν και επωφεληθούν από αυτά οι δυνητικοί αντίπαλοι. Αυτό που ονομάζουμε ιμπεριαλισμός είναι εν τη γενέσει χαρακτηριστικό των υποδουλωτικών κοινωνιών.

Η ισχυροποίηση μέσα από την καταλήστευση, χρήση και εξάντληση φυσικών πόρων και ανθρώπινων ζωών είναι η μηχανή που κινεί αυτόν τον απάνθρωπο και αυτοκαταστροφικό κόσμο.

Αυτή η μηχανή αποτελείται από συγκεκριμένα γρανάζια που πήραν το σχήμα τους από τις επιταγές των ληστρικών εξουσιών.

Τα γρανάζια της πολεμοκρατίας και της υποδούλωσης

• Εντολές και υπακοή
  Έχουμε διδαχτεί να θεωρούμε την υπακοή σε εντολές, κάτι το ταυτόσημο με την ύπαρξη του πολιτισμού, ακόμα και του ανθρώπου. Στην πραγματικότητα οι εντολές και η υπακοή, στο εύρος και την επιτακτικότητα που τα συναντάμε σε όλον τον "ιστορικό χρόνο", προκύπτουν ταυτόχρονα με το πολεμικό καθεστώς και την υποδούλωση. (Ας ανατρέξουμε ακόμα μία φορά στους Έλληνες και στην Αντιγόνη του Σοφοκλή όπου η εντολή ενός ανθρώπου έρχεται σε ρήξη με τον ανθρώπινο νόμο, ο οποίος διόλου τυχαία εκπροσωπείται από μία γυναίκα.)
• Ιεραρχία
  Η υποχρέωση στην υπακοή διαγράφεται από πυραμίδες ισχύος μέσα στις οποίες, ανάλογα με την θέση που καθένας κατέχει, εξουσιάζει ή δέχεται καταναγκασμούς. 
• Κράτος
  Ένα εξελισσόμενο, σύνθετο πλαίσιο ιεραρχιών, κανόνων, και τελετουργιών, ένα δυναμικό εργαλείο της εξουσίας που αποσκοπεί στην σταθεροποίηση, επικύρωση, νομιμοποίηση, και επέκταση της βαναυσότητάς της.
  Ένας μηχανισμός, οργανισμός πιο σωστά, επιβολής των πολεμικών κυρίαρχων επί των ανθρώπινων κοπαδιών τους, ο οποίος έχοντας γεννηθεί για να υπηρετεί μια ακραία ανταγωνιστική συνθήκη είναι καταδικασμένο να μην βρεθεί ποτέ σε ισορροπία. Κάθε κράτος απειλείται διαρκώς από αυτούς που καταπιέζει αλλά και από αυτούς που επιβουλεύονται τον ληστρικό πλούτο του για να ισχυροποιήσουν την δική τους θέση. Κάθε κρατικός μηχανισμός επίσης μεταμορφώνεται σε έναν αυτόνομο οργανισμό ο οποίος πέρα από τα συμφέροντα που οφείλει να εξυπηρετεί, εργάζεται και για την αυτοσυντήρησή του. Το κράτος, όπως και κάθε διοικητικός οργανισμός αποκτά υπαρξιακή αυτοτέλεια και πρόσθετους μηχανισμούς αυτοσυντήρησης.
• Συσσώρευση και συγκεντρωτισμός
  Ο πλούτος και κατ' επέκταση η εξουσία συγκεντρώνονται σε όλο και λιγότερα κέντρα και ανθρώπους. Οι πόλεις-κράτη γίνονται αυτοκρατορίες, τα μικρομάγαζα γίνονται αλυσίδες, οι αλυσίδες εξαγοράζονται από πολυεθνικές, οι αγρότες παραδίδουν τα χωράφια σε μεγαλογαιοκτήμονες, τα κράτη γίνονται ενώσεις, οι κεφαλαιοκράτες εντάσσονται σε ένα διεθνές σύστημα που επιδιώκει μια παγκόσμια διακυβέρνηση. Ο πλούτος είναι ταυτόσημος της ισχύος, δηλαδή της εξουσίας, και επιδιώκει να μεγεθύνεται μέσω της συσσώρευσης και του συγκεντρωτισμού.
• Εξειδίκευση
  Η εξειδίκευση σε μεγάλο βαθμό είναι επινόηση και απαίτηση της εξουσίας. Για την εξουσία οι υποτελείς, και πολύ περισσότερο οι δούλοι, δεν έχουν ανθρώπινη υπόσταση, αλλά οφείλουν να υπηρετούν τις ανάγκες των ανωτέρων τους. Έτσι η αυτοεκπλήρωση, η έμφυτη ανθρώπινη περιέργεια, η πολυμάθεια, είναι έννοιες αδιάφορες και εχθρικές όταν αφορούν τους υποτελείς και τους δούλους. Η εξουσία απαιτεί ικανούς μεταλλουργούς, χτίστες, μαγείρους, λιθοξόους, κεραμίστες, γεννήτορες, αντικείμενα ηδονής, διασκεδαστές, εκφραστές του μεγαλείου της, κλπ. Αλλά μετά από τους ανθρώπους, τις οικογένειες, και τις κοινότητες, και τα ίδια τα κράτη εγκαταλείπουν την αυτάρκεια και κατευθύνονται από διάφορα διευθυντήρια, όπως η ΕΕ στην εξειδίκευση.

Τρεις αόρατες αλλά κρίσιμες επιπτώσεις της πολεμοκρατίας

• Αποβλάκωση 
  Γενιές επί γενεών, οι άνθρωποι χάνουμε την αρχαία πολυμάθεια και περιοριζόμαστε ο καθένας σε συγκεκριμένους τομείς εκπαίδευσης και εργασίας. Πολύ χειρότερα, ένας μεγάλος αριθμός ανθρώπων απλά εκτελεί εντολές χρησιμοποιώντας ένα ελάχιστο μέρος των νοητικών δυνατοτήτων του, καταργώντας και νεκρώνοντας τις υπόλοιπες.
  
• Η κρίσιμη απώλεια της κοινωνικής δεξιότητας
  Η σημαντικότερη από όλες τις ανθρώπινες δεξιότητες είναι η κοινωνική δεξιότητα της διαπραγμάτευσης και της συνύπαρξης. Αυτή η κρίσιμη δεξιότητα για την ανθρώπινη εξέλιξη αλλά και για το μέλλον της ανθρωπότητας, έχει αντικατασταθεί από ένα ιεραρχικό σύστημα επιβολής και μετάδοσης εντολών με βάση την θέση του καθενός στην πυραμίδα της ιεραρχίας.
• Εντροπία
  Το σύστημα εμπεριέχει μία εντροπία που το κατευθύνει προς την αρχική του μορφή, δηλαδή προς την πολεμική ορδή με την απόλυτη εξουσία του πολέμαρχου αρχιληστή, την ανεξέλεγκτη βία και την απαξίωση της ζωής. Το αποτέλεσμα αυτής της εντροπίας το έχουμε συναντήσει και θα το συναντούμε μέχρι την στιγμή που θα βγάλουμε τον ελέφαντα από το δωμάτιο. Ονομάζεται Φασισμός. (Το περιστατικό στην Ιλιάδα με τον Θερσίτη και τον Οδυσσέα διδάσκει με γλαφυρότητα και επιχειρεί να νομιμοποιήσει αυτή την ροπή.)

Η επιτακτική ανάγκη να βγάλουμε τον ελέφαντα από το δωμάτιο

Ο ανταγωνισμός των συστημάτων κυριαρχίας είναι πλέον παγκόσμιος και αφορά κάθε γωνιά του πλανήτη. Τα συστήματα κυριαρχίας σήμερα έχουν εξαντλήσει την δυνατότητα να εξαπλώνονται λεηλατώντας απομακρυσμένους ιθαγενείς για των οποίων την ύπαρξη και τα μαρτύρια που υπέστησαν δεν θα μάθει ποτέ η "πολιτισμένη" ανθρωπότητα. Η επιβίωσή των συστημάτων κυριαρχίας εξαρτάται πλέον αποκλειστικά από την ικανότητά τους να λεηλατήσουν στον μέγιστο βαθμό και με κάθε μέσο τους υποτελείς λαούς τους, και να κατασπαράξουν το ένα το άλλο. Δεν πρόκειται για πιθανό ενδεχόμενο αλλά για την μόνη προοπτική που βρίσκεται μπροστά μας αν δεν ακυρώσουμε το συντομότερο τον φαύλο κύκλο του πολέμου και της υποδούλωσης. 

Τα συστήματα κυριαρχίας έχουν εξελιχθεί σε πολύ πιο περίπλοκους μηχανισμούς από αυτούς που περιγράφονται σε αυτές τις σημειώσεις. Η υποδούλωση και η εκμετάλλευση βαφτίζονται κοινωνική ευθύνη, ή πατριωτικό καθήκον, οι αρχιληστές δεν βουτάν ποτέ τα χέρια τους στο αίμα γιατί πληρώνουν με τα κλοπιμαίικα μισθοφόρους ή θυσιάζουν τα ανθρώπινα κοπάδια τους. Ωστόσο, οι αφετηρίες των συστημάτων κυριαρχίας, οι βασικοί μηχανισμοί και τα γρανάζια τους παραμένουν απαράλλαχτα, όσο κι αν υποκριτικά καλύπτονται κάτω από περισπούδαστες λέξεις και βαθυστόχαστες έννοιες, τίτλους σπουδών, τίτλους τιμών, περικεφαλαίες, τήβεννους και άμφια. 

Πώς θα βγει ο ελέφαντας από το δωμάτιο;

Αν υποθέσουμε ότι έχουμε αναγνωρίσει το μέγεθός του ελέφαντα στο δωμάτιο που μας στριμώχνει σε κάθε μας κίνηση, και την μπόχα του που δεν μας αφήνει να ανασάνουμε ελεύθερα, μπορούμε να δοκιμάσουμε τα παρακάτω:

1. Να πολεμάμε τον πόλεμο. Να αντιστεκόμαστε στο ενδεχόμενο κάθε πολεμικής σύρραξης. Ο πόλεμος θρέφει το θηρίο της εξουσίας και συντηρεί τον φαύλο κύκλο. 
2. Να απονομιμοποιούμε την κρατική βία. Η κρατική βία είναι ο κεκαλυμμένος με επίφαση νομιμότητας πόλεμος των κυρίαρχων ενάντια στους υποτελείς τους.
3. Να μην αναλαμβάνουμε την θέση εντολέα ή εντολοδόχου. Τα συστήματα κυριαρχίας διδάσκουν την βία της εντολής ως φυσιολογική και αναπόφευκτη κοινωνική συνθήκη. Όσο κι αν είναι δύσκολο να αποποιούμαστε τον ρόλο του εντολοδόχου δεν ισχύει το ίδιο για τον ρόλο του εντολέα: μπορούμε να τον αποποιηθούμε για πάντα αυτή την στιγμή.
4. Να μην αναγνωρίζουμε ιεραρχίες. Οι ιεραρχίες είναι οι ασπίδες προστασίας των κυρίαρχων ταυτόχρονα και μηχανισμός αναπαραγωγής, διδασκαλίας και κανονικοποίησης της βίας.
5. Να σχεδιάζουμε την κοινωνία χωρίς την βία του Κράτους. Ο γενεσιουργός και βασικός λόγος ύπαρξης του Κράτους είναι η εκμετάλλευση των υποτελών από τους κυρίαρχους. Η κοινωνία μπορεί να οργανώνεται χωρίς βία και άρα χωρίς Κράτος.
6. Να αναλαμβάνουμε, ο καθένας μας, την ευθύνη για τα πάντα. Η πολιτική, το δίκαιο, η τέχνη, η ηθική, η διασκέδαση, η μόρφωση, η παραγωγή τροφής και αγαθών, το χτίσιμο των σπιτιών, δεν αποτελούν διεκπεραιώσεις που σχεδιάζονται και γίνονται δια αντιπροσώπων και "ειδικών", αλλά το καθένα από αυτά είναι αναπόσπαστο μέρος της ζωής και της καθημερινότητάς μας και μας αφορά προσωπικά. 
7. Να είμαστε περίεργοι και πολυμαθείς. Να αναζητούμε τις ανάγκες μας σαν υπάρξεις και σαν μέλη κοινοτήτων και κοινωνιών, και όχι σαν εκτελεστικά όργανα. 
8. Να εργαζόμαστε για την αυτάρκεια των οικογενειών και των κοινοτήτων μας. Να απομυθοποιούμε τα επιτεύγματα της ατομικότητας και να επιδιώκουμε, συνδυαστικά, υποτιμημένες εργασίες που μπορούν να εξασφαλίζουν έστω σε μικρό βαθμό ένα επίπεδο αυτάρκειας και αυτονομίας.
9. Να επενδύουμε ακούραστα σε ισότιμες σχέσεις. Να ανακτούμε βήμα-βήμα τον αλληλοσεβασμό, την αλληλεγγύη, το ενδιαφέρον για την ύπαρξή μας και για τον άλλο, και να περιγράφουμε με σαφήνεια όρια στο προσωπικό και κοινωνικό επίπεδο. 
10. Να αντιστεκόμαστε στην συσσώρευση και τον συγκεντρωτισμό. Να μην εγκαταλείπουμε τις γνώσεις και τον πλούτο που κληρονομούμε. Να οργανώνουμε και να συμμετέχουμε σε συνεταιρικά παραγωγικά σχήματα. Να καταγγέλλουμε και να επιδιώκουμε την ακύρωση κάθε συσσώρευσης πλούτου και συγκέντρωσης ισχύος.
11. Να επενδύουμε ακούραστα σε ισότιμες σχέσεις. Να ανακτούμε βήμα-βήμα τον αλληλοσεβασμό, την αλληλεγγύη, το ενδιαφέρον για την ύπαρξή μας και για τον άλλο, και να περιγράφουμε με σαφήνεια όρια στο προσωπικό και κοινωνικό επίπεδο.
12. Να επαγρυπνούμε κάθε στιγμή για τον κίνδυνο της φασιστικής εντροπίας. Αυτός ο κίνδυνος θα καραδοκεί πάντα καθώς η δίψα για εξουσία ελλοχεύεται με απρόβλεπτο και τυχαίο τρόπο σε κάποιους ανθρώπους. Αν δεν είμαστε εκπαιδευμένοι και προετοιμασμένοι να αναγνωρίζουμε και να αντιμετωπίζουμε τα σημάδια του φασισμού τού αφήνουμε το πεδίο ελεύθερο να θεριεύει και να καταπίνει κοινότητες και κοινωνίες ξανά και ξανά.

Επίλογος

Ζούμε μέσα σε ένα καθεστώς καταλήστευσης και εκμετάλλευσης από ανθρώπους που αυτοπροβάλλονται ως εκφραστές δήθεν κοινών μας συμφερόντων και της δήθεν νομιμότητας που απορρέει από την προώθηση αυτών των δήθεν κοινών μας συμφερόντων.

Το Κράτος είναι το εργαλείο που ελέγχουν και δεν αφήνουν να ξεφύγει από τα χέρια τους, ώστε να διατηρούν την ισχύ τους και την επίφαση της νομιμότητας.

Οι κυρίαρχοι, αυτοί που μας ληστεύουν και ελέγχουν το Κράτος μας επιβάλλουν να ζούμε ο ένας ενάντια στον άλλο, ο ένας εκβιάζοντας τον άλλο, καταστρέφοντας έτσι τις ανθρώπινες σχέσεις και την προοπτική για μια κοινωνική οργάνωση χωρίς καταλήστευση και βία.

Η μεγεθυνόμενη κρίση που βιώνουμε ως άνθρωποι και ως κοινωνίες μάς δίνει την ευκαιρία να κινητοποιήσουμε τις αισθήσεις μας, καθώς και δημιουργεί την ιδανική συνθήκη για να αντιληφθούμε επιτέλους τον ελέφαντα στο δωμάτιο. Η εκμετάλλευση, οι εντολές, οι εξουσίες, οι ιεραρχίες, η πατριαρχία, η εθελοδουλία, όλα όσα αναφέρθηκαν σε αυτές τις σημειώσεις και πολλά ακόμα, αποτελούν την εξέλιξη της καταστροφικής επινόησης της υποδούλωσης, της μετατροπής του πολέμου σε μέσο παραγωγής. 

Δεν υπάρχει κάποια νομοτέλεια η οποία θα οδηγήσει το παρόν σύστημα σε κατάρρευση, αλλά ακόμα και αν η κατάρρευσή του επέλθει, αυτό που θα ακολουθήσει δεν μπορούμε να γνωρίζουμε αν θα είναι προς το καλύτερο ή το χειρότερο. Επιπλέον, το σύστημα αυτό έχει αποδείξει πως μπορεί να εξελίσσεται συνεχώς αξιοποιώντας κάθε γνώση και κάθε ανθρώπινο επίτευγμα μετατρέποντάς τα σε ισχύ και περαιτέρω εκμετάλλευση των υποτελών.

Είναι η κρίσιμη ώρα για να βγάλουμε τον ελέφαντα από το δωμάτιο ή ακόμα καλύτερα να βγούμε εμείς από το δωμάτιο πριν μας τσαλαπατήσει στην κυριολεξία.

Αυτή είναι η εικόνα του πολέμου που ζούμε και του πολέμου που έρχεται. Η νεκρή Σταματίνα Κανελλοπούλου. Ξανά και ξανά η γεροντική ασχήμια δολοφονεί την νεανική ομορφιά, την ζωή, και την ελπίδα. 
«Και ο Αρχάγγελος Μιχαήλ σπάθην κρατεί στα χέρια του για να αμυνθεί εναντίον των δαιμόνων. Δεν κρατεί άνθη», δηλώνει ο τότε αποθρασυμένος πρωθυπουργός του κράτους.
Από την άλλη ο κάθε αφελής Ζίγδης που αδυνατεί να πιστέψει το μέγεθος της απάτης αναφωνεί, εις μάτην, λόγια σαν αυτά: «Η βασική αιτία του κακού είναι ότι η κυβέρνηση διατηρεί ένα Σώμα που αποτελεί ντροπή, τα ΜΑΤ. Δεν είναι αστυνομία αυτό, αυτό είναι Σώμα ΕΣ-ΕΣ, είναι χειρότερο από την ΕΣΑ, τα μέλη του είναι κακούργοι, όχι ότι οι άνθρωποι γεννήθηκαν κακούργοι, αλλά εκπαιδεύονται για να γίνουν κακούργοι. Τους είδα στη Ρόδο, όπου επετέθηκαν εναντίον ενός λαού που έκανε μια ειρηνική παρέλαση. Επετέθηκαν με τέτοια λύσσα, που δεν έχω δει ούτε στους Ιταλούς φασίστες, όταν ήμουν παιδί στη Ρόδο (…) Ας έχουμε μια ειδική συνεδρίαση για το αν μπορεί μια Δημοκρατία να διατηρεί κρατικά όργανα , τύπου ΜΑΤ. Αυτά είναι μόνο για τους ‘Χίτλερ’, μόνο για τους ‘Μουσολίνι’. Είναι αδιανόητο να υπάρχουν σε μια δημοκρατική Πολιτεία”.»

Το ιερό βουνό Όχη, ο Κρέοντας και η Αντιγόνη

Θα πρέπει να ξεκινήσουμε από μία παραδοχή: Δεν έχουμε όλοι οι άνθρωποι τις ίδιες προτεραιότητες, αρχές, και ηθικές και αισθητικές αξίες.

Είναι βολικό για αυτούς που κατέχουν θέσεις οικονομικής εξουσίας να ισχυρίζονται πως υπάρχει μία καθολική "ανθρώπινη φύση", διδάσκοντας με όλα τα μέσα που διαθέτουν πως η ικανότητα συγκέντρωσης χρήματος και η επιβολή πάνω στους συνανθρώπους και την Φύση στο σύνολό της, υφίστανται λίγο-πολύ ως νόμος της Φύσης. Τέτοιοι ισχυρισμοί όμως δεν αποτελούν τίποτα περισσότερο από την ιδεολογικοποίηση των επιλογών που κάνουν συγκεκριμένοι άνθρωποι, εκφράζοντας με αυτό τον τρόπο τις ηθικές και αισθητικές αξίες τους.

Διαμορφώνεται σήμερα από αυτούς τους ανθρώπους, μπροστά στα μάτια μας και με ταχείς ρυθμούς, ένα περιβάλλον οικονομικού συγκεντρωτισμού που έχει ταυτόχρονα την δύναμη να επιβάλλει ανάλογο συγκεντρωτισμό από το επίπεδο της διοίκησης μέχρι και το επίπεδο της ιδεολογίας, της ηθικής, και της αισθητικής.

Στο όνομα υποτίθεται της Φύσης, παραβιάζεται ο θεμελιώδης φυσικός νόμος που αφορά την δημιουργία και ανάπτυξη της ζωής, δηλαδή η εξέλιξη μέσα από την συνεχή ανάπτυξη ποικιλομορφίας. Διαμορφώνεται και επιβάλλεται έτσι ένα και μόνο οικονομικό πρότυπο, ένα κοινωνικό πρότυπο, ένα παραγωγικό πρότυπο, ένα υγειονομικό πρότυπο, ένα ιδεολογικό, όλα προερχόμενα και ταυτόχρονα παραδομένα στα χέρια συγκεκριμένων ανθρώπων, εκπαιδευμένων αλλά και εξαναγκασμένων να κάνουν επιλογές μόνο μέσα σε ένα καθορισμένο ηθικό και αισθητικό πλαίσιο.

Βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μία βαθιά και επικίνδυνη ανθρώπινη ρήξη, αρχαία όσο και η ύπαρξη της εξουσίας, όσο και η διαμάχη του Κρέοντα με την Αντιγόνη, επιπλέον όμως πρωτοφανώς κρίσιμη καθώς αφορά το σύνολο του πλανήτη και την τύχη του.

Ακρωτήριο Καφηρέα, Σχίζαλι

Ακρωτήριο Καφηρέα, Σχίζαλι, στην σκιά της ηλεκτρογεννήτριας

Το ιερό βουνό Όχη

Η Όχη αποτελεί από την αρχαιότητα έναν ιερό τόπο. Ένας ορεινός όγκος από τον οποίο αναβλύζουν ποτάμια προς όλες τις κατευθύνσεις, δώδεκα μήνες τον χρόνο. Πυκνά δάση δρυών, καστανιών, και πλατάνων ντύνουν τις πλαγιές της, αφήνοντας κάθε τόσο χώρο στις φτέρες. Ένας ορεινός όγκος που ορθώνεται γενναία μπροστά στους βόρειους ανέμους που θεριεύουν εφορμώντας από τον Ελλήσποντο, χαρίζοντας στην Καρυστία μοναδικά κλιματολογικά χαρακτηριστικά. 

Ακρωτήριο Καφηρέα, Σχίζαλι, Πρόκα

Προφήτης Ηλίας, κορυφή όρους Όχη

Δρυμονάρι, το φαράγγι της Αρχάμπολης

Ο πλούτος που πρόσφερε στους ανθρώπους υπήρξε πάντα ζηλευτός και γι αυτό η ανθρώπινη παρουσία στην περιοχή έχει υπάρξει από τα προϊστορικά χρόνια συνεχής, αλλά και ταραγμένη, αφήνοντας μαζί με τα σπουδαία έργα και μνημεία, και τεκμήρια από τους αλλεπάλληλους πολέμους, τις καταστροφές, και τις κατακτήσεις.

Στύρα, η Πύλη της Ακρόπολης των Αρμένων

Ποτάμια, φαράγγια, πηγές, δάση, σπήλαια, βουνοκορφές, μοναδικές παραλίες, και γεωλογικά περιβάλλοντα. Μαζί τους συμβιώνουν, έχοντας πια ταπεινωθεί από τον χρόνο, μυστηριώδεις ναοί (τα λεγόμενα στην λαϊκή παράδοση Δρακόσπιτα), καστροπολιτείες, παλάτια ρωμαϊκά, βυζαντινά και οθωμανικά, εγκαταλελειμμένοι οικισμοί, λατομεία, νερόμυλοι, λιοτρίβια, αλώνια, δεκάδες χιλιόμετρα λιθόστρωτων μονοπατιών, και τοξωτά γεφύρια.

Στύρα, αρχαίος ναός άγνωστης χρονολογίας (δρακόσπιτο)

Η μυθολογία επιβεβαιώνει με πολλούς τρόπους την διαχρονική σημασία της περιοχής. Ο Κένταυρος Χείρων, δάσκαλος του Αχιλλέα και πρόδρομος του Προμηθέα, έζησε σε αυτόν τον πλούσιο τόπο δίνοντας την γνώση του στους ανθρώπους, αλλά και το όνομα του γιού του, Κάρυστου. Ο ουρανός και ο αέρας, μέσα από τους εκφραστές τους τον Δία και την Ήρα, συνευρέθηκαν στην πρώτη τους οχεία στην κορυφή του βουνού, και τόπου έκτοτε λατρείας της θεϊκής συνεύρεσης. Ο απαράμιλλης τεχνοτροπίας και τεχνολογίας ναός μάς θυμίζει την σημασία της τοποθεσίας στον αρχαίο κόσμο. 

Βόρειες πλαγιές Όχης, Σώτηρα

Ο νεώτερος πολιτισμός της Καρυστίας δεν στερείται πλούτου και παραδόσεων. Μέχρι πριν πενήντα μόλις χρόνια η οικογενειακή αυτάρκεια ήταν το κύριο χαρακτηριστικό της τοπικής οικονομίας. Μικρές οικογενειακές αγροκτηνοτροφικές παραγωγές, κοινοτική αλληλοϋποστήριξη, μαζί όμως και μικρά γλέντια, μεγάλα πανηγύρια, μουσικά και χορευτικά ιδιώματα και πολλοί οργανοπαίχτες. Από τις σημαντικότερες παραδόσεις που συνεχίζονται μέχρι τώρα είναι η παραδοσιακή κτηνοτροφία και τυροκομία, και η μελισσοκομία.

Ακρωτήριο Καφηρέα, Σχίζαλι, παραδοσιακή κτηνοτροφία

Εικόνες από μία ανίερη δυστοπία

Στο ακρωτήρι του Καφηρέα, στην Αμυγδαλιά και στο Σχίζαλι, τ' αρνάκια Καρύστου ταξιδεύουν μέρα νύχτα για Νέα Υόρκη υπό των συνεχή βόμβο των αιολικών ηλεκτρογεννητριών. Μαζί και οι κάτοικοι, όσοι απέμειναν. Οι οικογένειες χωρίζονται, για να μαθαίνουν τα παιδιά γράμματα στην πόλη της Καρύστου, 60 χιλιόμετρα μακρυά. Πέριξ της Όχης, τα μόνα σχολεία βρίσκονται στην Κάρυστο, (ένα Δημοτικό λειτουργεί και στο Μαρμάρι).

Ακρωτήριο Καφηρέα, ηλεκτρογεννήτριες μεταξύ Σχίζαλι-Αμυγδαλιάς

Ένας μοναδικού κάλλους βραχώδης όγκος, ένα ύψωμα 700 μέτρων από όπου ξεκινά μία μικρή κορυφογραμμή ανηφορίζοντας μέχρι την κορυφή της Όχης, στα 1.400 μέτρα, το όριο που διαχωρίζει με έναν απόλυτο τρόπο τον βορεινό Καφηρέα από τον ανατολικό, ένα μνημείο της φύσης όμοιο με αυτά που οι πρόγονοί μας θα επέλεγαν για ιερό τόπο, έχει στρωθεί με ηλεκτρογεννήτριες μέχρι την θάλασσα και στις δύο κατευθύνσεις του. Τα παράπλευρα έργα, οδοποιίας, καλωδιώσεων και υποσταθμών διαμορφώνουν ένα βιομηχανικό τοπίο.

Ακρωτήριο Καφηρέα, ηλεκτρογεννήτριες μεταξύ Αμυγδαλιάς-Θυμίου

Στα Αντιά μιλιόταν μία από τις πέντε σφυριχτές γλώσσες σε όλον τον κόσμο. Δεν έχει υπάρξει μέριμνα για την διάσωσή της. Αυτή την στιγμή μιλιέται ουσιαστικά από 2-3 ηλικιωμένους ανθρώπους. Στο καφενείο της Μαρίας όπου παλιά γίνονταν τα μεγαλύτερα γλέντια και δεν έβρισκες καρέκλα να κάτσεις, από το μπαλκόνι με τα ανθισμένα δειλινά, μέχρι πριν λίγα χρόνια, μπορούσες να αγναντεύεις τους λόγγους και να αφουγκράζεσαι την σιωπή. Τώρα βουίζουν αδιάκοπα οι τουρμπίνες ρίχνοντας απειλητικά την σκιά τους πάνω στα σπίτια των λιγοστών κατοίκων.

Δρυμονάρι, πρόσφατα εγκαταλελειμμένη κατοικία σε απόσταση αναπνοής από ηλεκτρογεννήτριες

Στο Μαρμάρι, παραδίπλα από το Παραδείσι, το οποίο έχει κυκλωθεί από τις ηλεκτρογεννήτριες, ξεκινά ένα αρχαίο λιθόστρωτο μονοπάτι που οδηγεί σε έναν εγκαταλελειμμένο οικισμό, την Γκαλάνα. Η Γκαλάνα αποτελεί ένα μοναδικό παράδειγμα παραδοσιακής αρχιτεκτονικής στην άκρη μιας αμφιθεατρικής κοιλάδας, όπου ο τρόπος ζωής των ανθρώπων μόλις πριν από 60 χρόνια περιγράφεται γλαφυρά μέσα από την εσωτερική και εξωτερική διάταξη των κατοικιών, αλλά και των κοινόχρηστων κτισμάτων, όπως του ξυλόφουρνου και του αλωνιού. Ο συγκεκριμμένος οικισμός δέχεται κάθε χρόνο δεκάδες επισκέπτες οι οποίοι μένουν έκθαμβοι από τον πλούτο της παραδοσιακής και αυθεντικής εμπειρίας. Φορείς και πολίτες έχουν καταθέσει αίτημα για την ένταξη της περιοχής, των λιθόστρωτων μονοπατιών, των κτισμάτων, του ελαιοτριβείου, και του αλωνιού στον κατάλογο των Νεώτερων Μνημείων. Παρ' όλα αυτά έχει εγκριθεί η τοποθέτηση ακριβώς στην συγκεκριμένη τοποθεσία επιπλέον 5 ηλεκτρογεννητριών.

Παραδείσι, κοινοτικό αλώνι Γκαλάνας

Παραδείσι, επισκέπτες σε εγκαταλελειμμένο λιοτρίβι

Αυτά τα ενδεικτικά παραδείγματα υφιστάμενων και επερχόμενων αιολικών εγκαταστάσεων είναι αρκετά για να κατανοήσουμε πως η υπό συζήτηση ανάπτυξη δεν αναφέρεται σε κάποια ανάπτυξη της τοπικής οικονομίας και πολιτισμού, ή της ποιότητας ζωής των κατοίκων. Αντίθετα, αναφέρεται σε μία επιδίωξη λεηλασίας και του τελευταίου ψήγματος ελπίδας να ξαναζωντανέψουν τα υπό εγκατάλειψη χωριά της Καρυστίας καθιστώντας κάθε γωνιά της περιοχής αβίωτη.

Ο νόμος του Κρέοντα είναι ανήθικος, κραυγάζει η Αντιγόνη

Ακούμε πως υπάρχει κάποιος εθνικός ενεργειακός σκοπός για χάρη του οποίου επιβάλλεται η ερήμωση της ελληνικής επαρχίας. Μήπως τα μεγάλα λόγια κρύβουν μονάχα ένα αχαλίνωτο πάθος για κέρδος χωρίς όρια; Ποιοί είναι αυτοί που έχουν την δύναμη να επιλέγουν πως κανείς δεν θα μπορεί να ζεί με αυτάρκεια, ούτε οικογένειες, ούτε κοινότητες, ούτε η χώρα ολόκληρη; Υπάρχουν ακόμα άνθρωποι που παλεύουν μέχρι τώρα για ένα κοπάδι, για έναν ελαιώνα, ένα μποστάνι και ένα μελίσσι. Και υπάρχουν πολλοί που θα μπορούσαν και θα ήθελαν να συμμετέχουν και να αναπτύξουν έναν τέτοιο τρόπο ζωής μέσα από μία μεγάλη ποικιλία διαθέσιμων μορφών κοινωνικής οικονομίας. Οι συγκεκριμένες πολιτικές και διοικητικές επιλογές αποκλείουν ένα τέτοιο ενδεχόμενο, τόσο για το παρόν όσο και για το μέλλον.

Δεν θα υπολογίσω εδώ πόσα στρέμματα δασικής γης αποψιλώνονται για την κατασκευή των δρόμων και των εγκαταστάσεων, πόσα κυβικά νερού αντλούνται από πεδινές γεωτρήσεις για την καθημερινή κατάβρεξη αυτών των δρόμων, δεν γνωρίζω πώς επιδρούν τα δεκάδες χιλιόμετρα οδοποιίας στην ροή των υδάτων προς τους φυσικούς υπόγειους ταμιευτήρες, ούτε πώς επιδρά η κίνηση των ελίκων στην απώθεση της υγρασίας στο έδαφος, στην τοπική άνοδο της θερμοκρασίας, ή οτιδήποτε άλλο.

Το σίγουρο είναι πως εγκαθιστώντας βιομηχανικές μονάδες ΑΠΕ χωρίς μέτρο και χωρίς προσδιορισμό συγκεκριμένων ζωνών χωροθέτησης, η ζωή των ανθρώπων υποβαθμίζεται έως γίνεται αφόρητη, ενώ η απαιτούμενη μορφή ανάπτυξης προς όφελος των ανθρώπων βρίσκεται σε αντίθετη κατεύθυνση. Στην Καρυστία, η ανεξέλεγκτη εγκατάσταση ηλεκτρογεννητριών έχει υπερβεί σε βαθμό ύβρεως κάθε όριο εκτός από αυτά τις κερδοσκοπίας και της λεηλασίας.

Μιλώντας για την δημοκρατία / διαδικτυακό σεμινάριο

ΚΟΝΣΤ ΜΠ  / 20230503

 

Χρήσιμα:

- Τετράδιο και μολύβι για ιδιωτικές σημειώσεις.
- Χρήση πλατφόρμας ZOOM ή αντίστοιχης.

1.

Αρχαιολογικό Μουσείο Δελφών, επεξήγηση για την βόρεια ζωφόρο του ναού του Απόλλωνα, η μάχη των ολύμπιων θεών ενάντια στους γίγαντες.

... Ο μύθος της σύγκρουσης που κατέληξε στη νίκη των θεών είναι αγαπητό θέμα στην αρχαία ελληνική τέχνη και συμβολίζει το θρίαμβο της τάξης και του πολιτισμού έναντι της αγριότητας και της αναρχίας. ...

1α. Πώς φανταζόμαστε «την αγριότητα και την αναρχία» των αρχαϊκών προγόνων μας που συμβολίζονται εδώ από τους ηττημένους γίγαντες; 
(τρία λεπτά για να σημειώσουμε στο τσατ)

1β. Πώς φανταζόμαστε «το θρίαμβο της τάξης και του πολιτισμού» που εκπροσωπείται εδώ από τους νικηφόρους ολύμπιους θεούς;
(τρία λεπτά για να σημειώσουμε στο τσατ)

Μουσειακές αναπαραστάσεις της αρχαϊκής ανθρωπότητας:

 

Φωτογραφίες σύγχρονων αποκλεισμένων:

Φωτογραφίες βιομηχανικών εργατών των αρχών του 20ου αιώνα:

2.

2α. Πόσοι έχουν ακουστά τον Θερσίτη;
(Παρακαλώ δηλώστε ναι-όχι στο τσατ)

2β. Μήπως θυμάται κανείς την μορφή του;
(Προφορικά)

Ομήρου, Ιλιάδα Β’ 211-277. Συνέλευση Αχαιών και επεισόδιο Οδυσσέα-Θερσίτη

Λέει ο Θερσίτης:

… Γιε του Ατρέα, πάλι κακιωμένος είσαι; Τί σου λείπει πια; Γεμάτες χαλκό είναι οι σκηνές σου και μέσα σ’ αυτές σε περιμένουν πολλές πανέμορφες γυναίκες που εμείς οι Αχαιοί σε σένα πρώτο-πρώτο παραδίνουμε, όποτε κυριεύουμε μια πόλη. Έχεις ανάγκη κι από άλλο χρυσάφι που κάποιος από τους Τρώες θα σου φέρει ως λύτρα για το γιο του που θα τον έχω αιχμαλωτίσει εγώ ή άλλος Αχαιός; Ή μήπως θέλεις κανένα δροσερό κορίτσι για να σμίγεις γλυκά μαζί του και να το’ χεις χωριστά από τους άλλους, μόνο για τον εαυτό σου; Δεν ταιριάζει σε σένα που είσαι άρχοντας να τυραννάς τους Αχαιούς. Κακομοίρηδες, τρομάρα σας, γυναίκες κι όχι άνδρες Αχαιοί! Πάμε να γυρίσουμε στην πατρίδα με τα πλοία μας κι ας τον αφήσουμε τούτον εδώ στην Τροία να χαίρεται τα τιμητικά του δώρα. Έτσι για να καταλάβει αν εμείς τον βοηθήσαμε ή δεν τον βοηθήσαμε σε τίποτα. …

2γ. Στοχαστείτε πάνω σε αυτά τα λόγια του Θερσίτη. Τί περιγράφουν;
(τρία λεπτά για να σημειώσουμε στο τσατ)

Για να απαντήσει ο Οδυσσέας:

… Κάθεσαι τώρα εσύ και βρίζεις και κακολογείς τον αρχιστράτηγο Αγαμέμνονα, γιατί οι γενναίοι μας πολεμιστές του δίνουν πολλά δώρα. Λοιπόν μια φορά θα στο πω και βάλε το καλά στο μυαλό σου: αν σε πετύχω να λες πάλι, όπως τώρα, τέτοιες αηδίες, να μη με λένε Οδυσσέα, αν δεν σε βουτήξω από τα ρουχαλάκια σου και δεν στα βγάλω όλα ένα-ένα, ακόμα κι όσα κρύβουν τα αχαμνά σου, και δεν σε ξαποστείλω στα καράβια κλαμένο και δαρμένο αλύπητα. ...

2δ. Στοχαστείτε πάνω σε αυτά τα λόγια του Οδυσσέα. Τί περιγράφουν;
(τρία λεπτά για να σημειώσουμε στο τσατ) 

Για να δούμε όμως και την εικόνα του Θερσίτη, όπως την αποδίδει το ομηρικό κείμενο:

… Μόνο ο αμετροεπής Θερσίτης είχε στήσει καυγά που ως γνωστό φύλαγε μέσα στο μυαλό του πολλά λόγια και πρόστυχα για να λογοφέρνει ανόητα και χυδαία με τους βασιλιάδες, λόγια που νόμιζε πως θα έφερναν το γέλιο στους Αχαιούς. Ήταν ο πιο άσχημος άνδρας που είχε έρθει στο Ίλιο, αλλήθωρος και κουτσός, με ώμους γερτούς μπασμένους στο στήθος του, με κεφάλι που μάκραινε προς τα πάνω και με λίγο μαδημένο χνούδι στην κορφή του. Ο Αχιλλέας κι ο Οδυσσέας δεν τον χώνευαν καθόλου, γιατί τσακωνόταν μαζί τους. Τώρα λοιπόν πάλι με αγριοφωνάρες κατηγορούσε τον Αγαμέμνονα. Οι Αχαιοί βέβαια έβραζαν από θυμό και οργή εναντίον του. Αλλά αυτός με δυνατή φωνή για να τον ακούσουν όλοι, έκανε επίθεση στον Αγαμέμνονα. … (ακολουθούν τα λόγια του)

Και μία επανάληψη μετά από τρείς χιλιάδες χρόνια, στην Wikipedia, για να το εμπεδώσουμε:

Ο Θερσίτης είναι κυρίως γνωστός ως ο μόνος ίσως καθαρά «αρνητικός» χαρακτήρας στον Τρωικό Πόλεμο: Μέσα στο στρατόπεδο των Ελλήνων ήταν παρασιτικό στοιχείο, ένας δειλός που μόνο έβριζε, φιλονικούσε και προκαλούσε συνεχώς με την αυθάδη συμπεριφορά του. Η κακή ψυχή του ίσως οφειλόταν και στην άσχημη εμφάνισή του: ήταν αλλοίθωρος, κουτσός και στραβοπόδαρος, με ελάχιστα μαλλιά στο κεφάλι του. Σε ένα περιστατικό, ο Οδυσσέας αγανακτεί ακούγοντας τον Θερσίτη να βρίζει τον Αγαμέμνονα και να παρακινεί τον στρατό σε ανταρσία, γι' αυτό και τον χτυπά δυνατά με το σκήπτρο του.

2ε. Ποιός είναι ο ρόλος και η σκοπιμότητα ύπαρξης του Θερσίτη στα ομηρικά κείμενα; Μήπως με ευκαιρία τον Θερσίτη να αναλογιστούμε ποιά σκοπιμότητα εξυπηρετούν τα ίδια τα ομηρικά κείμενα;
(τρία λεπτά για να σημειώσουμε στο τσατ)

Στην αρχή του επεισοδίου με τον Θερσίτη ο Οδυσσέας λέει σε έναν Αχαιό πολεμιστή που τρέχει προς τα καράβια για να επιστρέψει στην πατρίδα:

… Κάτσε, παλαβιάρη, φρόνιμα και άκουγε τους ανωτέρους σου. Είσαι ανίκανος για πόλεμο εσύ και άνανδρος, δεν λογαριάζεσαι ούτε για πόλεμο ούτε για συνέλευση. … Ένας είναι ο αρχηγός, ένας ο βασιλιάς που έχει το θεϊκό δικαίωμα να κυβερνά τους άλλους. …

2στ. Τί μπορεί να σημαίνει η φράση «ούτε για πόλεμο ούτε για συνέλευση»; Υπήρχαν συνελεύσεις πριν την εγκαθίδρυση της Δημοκρατίας; Σημειώστε την φράση σε ένα πρόχειρο τετράδιο.

2ζ. Σημειώστε σε ένα πρόχειρο τετράδιο την φράση «Ένας είναι ο αρχηγός, ένας ο βασιλιάς που έχει το θεϊκό δικαίωμα να κυβερνά τους άλλους».

3. 

Κύρου Ανάβασις, Ξενοφώντα, σχολική έκδοση.

Ξενοφώντα, Κύρου Παιδεία, βιβλίο Ζ’, Λόγος του Κύρου στους Ομότιμους / απόσπασμα

... Φίλοι και σύμμαχοι, χρωστούμε πολύ μεγάλη ευγνωμοσύνη στους θεούς, επειδή μας έδωσαν την δυνατότητα να πετύχουμε αυτά για τα οποία πιστεύαμε ότι είμαστε άξιοι. Διότι τώρα έχουμε πολλή και εύφορη γη και ανθρώπους που καλλιεργώντας την θα μας συντηρήσουν. Έχουμε ακόμη και σπίτια και τα αναγκαία εφόδια μέσα σ’ αυτά. Και κανείς βέβαια από σας κατέχοντας αυτά ας μην πιστέψει ότι έχει ξένα πράγματα. Διότι υπάρχει παντοτινός νόμος ανάμεσα σ’ όλους τους ανθρώπους, δηλαδή, όταν κυριευτεί η πόλη αυτών που πολεμούν, να ανήκουν σ’ εκείνους που την κυρίευσαν και η ζωή και τα υλικά αγαθά όσων βρίσκονται μέσα σ’ αυτή την πόλη. Λοιπόν δεν θα έχετε με αδικία ό,τι έχετε, αλλά από φιλανθρωπία δεν θα τους στερήσετε, αν τους αφήσετε να έχουν κάτι. ...

… Δεν πρέπει όμως καθόλου να μεταδίδουμε γνώσεις πολεμικής τέχνης και μελέτης σ’ αυτούς που θέλουμε να κάνουμε εργάτες και φορολογούμενους για μας, αλλά πρέπει να έχουμε υπεροχή σ’ αυτές τις ασκήσεις ξέροντας ότι αυτά οι θεοί τα φανέρωσαν στους ανθρώπους ως όργανα ελευθερίας και ευτυχίας. Και όπως ακριβώς έχουμε πάρει από εκείνους τα όπλα τους,  έτσι κι εμείς δεν πρέπει ποτέ να μείνουμε χωρίς όπλα  ξέροντας καλά ότι όσοι κάθε φορά βρίσκονται πάρα πολύ κοντά στα όπλα, εκείνοι είναι που τα έχουν δικά τους, όταν θέλουν να τα χρησιμοποιήσουν. …

3α. Τί περιγράφει σε αυτά τα αποσπάσματα ο Ξενοφών; 
(τρία λεπτά για να σημειώσουμε στο τσατ)
(εργασία κατ’ οίκον!)

3β. Ας θυμηθούμε την «συνέλευση» των Αχαιών. Μπορεί να υπάρχει κάποια συγγένεια με τους «Ομότιμους» του Ξενοφώντα; 
(Σύντομη προφορική αναδρομή στους τοτεμικούς-εξισωτικούς κανόνες των αρχαϊκών κοινωνιών όπως περιγράφονται από τους ανθρωπολόγους του 20ου αιώνα. Στοιχεία μπορούν να αναζητηθούν στην προτεινόμενη βιβλιογραφία και συγκεκριμένα στο Τοτέμ και Ταμπού του Φρόυντ, και στο Η Κοινωνία ενάντια στο Κράτος, του Πιέρ Κλαστρ. Αναλυτική εργασία κατ’ οίκον!)

4.

Τα μαρτύρια του Προμηθέα, 1648, Salvator Rosa

Προμηθέας Δεσμώτης, Αισχύλου, μετάφραση Ι.Ν. Γρυπάρη 

ΚΡΑΤΟΣ:
Νά μας, στα πέριορα τ᾽ αλαργινά του κόσμου
στους έρημους κι απάτητους Σκυθικούς δρόμους.
Τώρα δουλειά σου, ω Ήφαιστε, όσα ο πατέρας
πρόσταξε, να γνοιαστείς, και τον άνομο τούτο
στα βράχια, στους ψηλούς γκρεμνούς να πεδικλώσεις
μ᾽ αλυσίδων ασύντριφτα δεσμά ατσαλένια,
γιατί έκλεψε της πάντεχνης φωτιάς τη φλόγα,
– τ᾽ άνθος σου εσένα – και το χάρισε του ανθρώπου.
Τέτοιο κρίμα λοιπόν χρωστάει να μας πλερώσει,
για να μάθει του Δία την εξουσία να στρέγει
και τους φιλάνθρωπους τους τρόπους του ν᾽ αφήσει.

4α. Τί εκπροσωπεί ο Ήφαιστος, και γιατί αντιστέκεται στην εντολή του Δία, παρόλο που η φωτιά που έκλεψε ο Προμηθέας ήταν δική του;
(τρία λεπτά για να σημειώσουμε στο τσατ)

4β. Τί εκπροσωπεί ο Προμηθέας, και τί οι «φιλάνθρωποι» τρόποι του;
(τρία λεπτά για να σημειώσουμε στο τσατ)

4γ. Ο Κράτος, η Βία, ο Ζήλος και η Νίκη. Τί παράξενη οικογένεια! Ας αναζητήσουμε την συγγένεια στο επίπεδο των συμβόλων.
(τρία λεπτά για να σημειώσουμε στο τσατ)

4δ. ... ἐλεύθερος γὰρ οὔτις ἐστὶ πλὴν Διός ...
- ελεύθερος κανείς, μονάχα ο Δίας
Ας σημειώσουμε στο πρόχειρο τετράδιο και αυτόν τον στίχο μαζί με την σημείωση 2ζ. από την Ιλιάδα.

4ε. ... ἅπας δὲ τραχὺς ὅστις ἂν νέον κρατῇ ...
- είναι σκληρόψυχος ο κάθε νέος αφέντης
Ο Δίας είναι ο σκληρόψυχος νέος αφέντης. Ποιός ήταν όμως ο προηγούμενος;
Ας κρατήσουμε αυτή την απορία μαζί με την προηγούμενη σημείωση.

5. 

Γυναίκα Ιρόκι.

... Οι Ιρόκοι γελούν όταν τους μιλάς για υποταγή σε βασιλιάδες, καθώς αδυνατούν να συνδυάσουν την ιδέα της υποταγής με την αξιοπρέπεια του ανθρώπου. Κάθε πρόσωπο θεωρεί τον εαυτό του αυτοκυρίαρχο και καθώς πιστεύει πως αντλεί την ελευθερία του από το Μεγάλο Πνεύμα και μόνο, δεν μπορεί να αποδεχτεί την αναγνώριση οποιασδήποτε άλλης δύναμης. ... - Τζον Λογκ, Τα ταξίδια ενός μεταφραστή ινδιάνικων και εμπόρου, 1768-1788.

5α. Ας επαναφέρουμε τις σημειώσεις από το πρόχειρο τετράδιο 2ζ. (Ένας είναι ο αρχηγός, ένας ο βασιλιάς που έχει το θεϊκό δικαίωμα να κυβερνά τους άλλους), 4δ. (ελεύθερος κανείς, μονάχα ο Δίας), και 4ε. (είναι σκληρόψυχος ο κάθε νέος αφέντης).

Ποιό είναι το πρόβλημα που έχουμε να επιλύσουμε;
(εργασία κατ’ οίκον!)

 

6.

Ανδρέα Γεωργίου, Το τέλειο κράτος: Η νύχτα των ερπετών, Εκδόσεις Γλάρος, 1987, σελίδα 171

... Παρόλ' αυτά δυσκολευόμαστε να δεχτούμε ότι ο βασιλιάς Αγαμέμνονας, ή κάποιος άλλος ήρωας της Ιλιάδας, μπορεί να είναι όταν λειτουργεί σαν κυρίαρχος, ένας στολισμένος και οπλισμένος όρθιος πίθηκος ή ένα άλλο διακοσμημένο και «μεγαλόπρεπο» ζώο.

Αλλά, με βάση τα όσα έχουμε πει ως τώρα, αντιδρούμε στην ιδέα αυτή, όχι γιατί δεν είναι έτσι, αλλά γιατί, αν δεχτούμε ότι είναι έτσι, καταρρέει ένα ολόκληρο σύστημα αντιλήψεων που έχει οικοδομηθεί μέσα σε αιώνες συστημάτων κυριαρχίας. Και θ' αρχίσουμε να βλέπουμε με τον ίδιο τρόπο, σαν διακοσμημένους με διάφορα στολίδια και εξαρτήματα όρθιους πίθηκους - και πολλούς άλλους κυρίαρχους και σπουδαίους όλων των εποχών, που έχουμε μάθει να τους θεωρούμε κάτι ανώτερο, να τους θαυμάζουμε, να τους χειροκροτούμε, να τους υμνούμε και ν'ακούμε παροτρύνσεις να τους μοιάσουμε - αν δεν το έχουμε ήδη κάνει.

Και ιδιαίτερα στην εποχή μας όπου με την τεράστια διάδοση της τηλεόρασης παρελαύνουν καθημερινά μπροστά στα μάτια μας άπειρες τέτοιες φιγούρες και των δύο φύλων που προσπαθούν να μας καταπλήξουν.

Αλλά αυτό ακριβώς είναι μια από τις επιδιώξεις αυτού του βιβλίου: Να συμβάλει στην κατάρρευση αυτών των αντιλήψεων για ανωτερότητα που επί χιλιάδες χρόνια προσπαθούν να μας μπολιάσουν μ΄αυτές οι διάφοροι διακοσμημένοι ή μη, κυρίαρχοι και οι διάφοροι αξιωματούχοι των συστημάτων κυριαρχίας. ...

7. 

Το παιδάκι μου, στην 4η ή 5η Δημοτικού, επέστρεψε όπως πάντα χαρούμενο στο σπίτι και μου ανακοίνωσε πως στο μάθημα της πολιτικής αγωγής, έκαναν εκλογές και εξέλεξαν Πρόεδρο. Όταν ρώτησα τί σημαίνει αυτό, πληροφορήθηκα πως ο Πρόεδρος είναι ένας μαθητής που εκλέγεται σε αυτό το αξίωμα και αφού εκλεγεί μπορεί να ζητά από τους συμμαθητές του να του πηγαίνουν νερό ή να του κουβαλάνε την τσάντα. 

7α. Τί πήγε στραβά;
(εργασία κατ’ οίκον!)

 

8. Βιβλιογραφία

- Πιερ Κλάστρ, Η Κοινωνία ενάντια στο Κράτος.

- Σίγκμουντ Φρόυντ, Τοτέμ και Ταμπού.

- Φρίντριχ Ένγκελς, Η καταγωγή της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του Κράτους.

- Τζάρεντ Ντάιαμοντ, Ο τρίτος Χιμπατζής.

- Λιλής Ζωγράφου, Αντιγνώση: τα δεκανίκια του καπιταλισμού.

- Ανδρέα Γεωργίου, Το τέλειο κράτος: Η νύχτα των ερπετών.

- Μιχάλη Λιανού, Ολιστική πολιτική.

- Ξενοφώντα, Κύρου Παιδεία.

- Χαράλαμπου Θεοδωρίδη, Επίκουρος: Η αληθινή όψη του αρχαίου κόσμου.

- Παναγής Λεκατσάς, Η μητριαρχία.